I CNP 96/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Krzysztof Wesołowski
16 kwietnia 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 16 kwietnia 2026 r. w Warszawie
w sprawie ze skargi M. O. i J. O. o stwierdzenie niezgodności z prawem
prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku
z 11 czerwca 2024 r., XVI Ca 502/23.
wydanego w sprawie z powództwa M. O i J.O.
przeciwko Bank spółce akcyjnej w W.
o zapłatę,
1. odmawia przyjęcia skargi do rozpoznania;
2. zasądza od każdego z powodów na rzecz pozwanego po
300 (trzysta) złotych tytułem kosztów postępowania przed Sądem
Najwyższym z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za czas po
upływie tygodnia od dnia doręczenia odpisu postanowienia
powodom do dnia zapłaty.
M.L.
UZASADNIENIE
W związku ze skargą powodów M. i J. O. o stwierdzenie niezgodności z
prawem prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku z 11 czerwca 2024
r.,
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
I CNP 96/25
2
Orzeczenie niezgodne z prawem, to orzeczenie niewątpliwie sprzeczne
z zasadniczymi i nie podlegającymi różnej wykładni przepisami, z ogólnie
przyjętymi standardami rozstrzygnięć albo wydane w wyniku szczególnie rażąco
błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa, które jest oczywiste i nie
wymaga głębszej analizy prawniczej. Niezgodność z prawem rodząca
odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa musi zatem mieć charakter
kwalifikowany, elementarny i oczywisty, tylko bowiem w takim przypadku
orzeczeniu sądu można przypisać cechy bezprawności (zob. wyrok Sądu
Najwyższego z 28 lutego 2018 r., sygn. akt II CNP 21/17, postanowienie Sądu
Najwyższego z 31 stycznia 2022 r., I CNP 8/22).
W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że wyrokiem niezgodnym
z prawem - w rozumieniu art. 4241 § 1 i 2 k.p.c. w zw. z art. 4171 § 2 k.c. - jest
orzeczenie niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej
wykładni przepisami, z ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć albo wydane
w wyniku szczególnie rażąco błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania
prawa (zob. orzeczenia SN z: 31 marca 2006 r., IV CNP 25/05, OSNC 2007, z. 1,
poz. 17; 7 lipca 2006 r., I CNP 33/06, OSNC 2007, z. 2, poz. 35; 3 czerwca 2009 r.,
IV CNP 18/09, 5 września 2008 r., I CNP 27/08, 20 stycznia 2011 r., I BP 4/10).Tę
wykładnię wskazanej normy zawartej w przytoczonym przepisie podzielił Trybunał
Konstytucyjny, orzekając w wyroku z 27 września 2012 roku, (SK 4/11, OTK ZU nr
A 2012/8/97), że art. 4241 § 1 k.p.c. rozumiany w ten sposób, że skarga
o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia sądu drugiej
instancji przysługuje tylko wtedy, kiedy niezgodność ta jest oczywista, rażąca
i przybiera postać kwalifikowaną, jest zgodny z art. 77 ust. 1 Konstytucji
Rzeczypospolitej Polskiej. Bezprawność judykacyjną, o której mowa w art. 4241 § 1
k.p.c., rozumie się zatem w sposób autonomiczny, węższy od tradycyjnie
rozumianej bezprawności w dziedzinie odpowiedzialności cywilnej,
z uwzględnieniem specyfiki sądowego stosowania prawa, istoty władzy
sądowniczej i niezawisłości sędziowskiej (zob. wyroki SN z: 17 maja 2006 r., I CNP
14/06; 28 marca 2007 r., II CNP 124/06; 14 kwietnia 2008 r., II BP 62/07; 25 marca
2009 r., V CNP 93/08; 3 czerwca 2009 r., IV CNP 116/08; 20 stycznia 2011 r., I BP
4/10). Wiąże się to z założeniem, iż treść orzeczenia zależy również od wyników
I CNP 96/25
3
wykładni, które mogą być różne, w zależności od jej przedmiotu i przyjętych metod
interpretacji norm prawnych przez sąd orzekający. W związku z tym, może istnieć
wiele możliwych interpretacji, a sam fakt wykładni z natury rzeczy cechuje
subiektywizm (por. orzeczenia SN z: 7 lipca 2006 r., I CNP 33/06, OSNC 2007, z. 2,
poz. 35; 13 maja 2009 r., IV CNP 122/08).
Sąd Najwyższy odmawia przyjęcia skargi do rozpoznania, jeżeli jest ona
oczywiście bezzasadna (art. 4249 k.p.c.). Oceny bezzasadności skargi należy
dokonywać w powiązaniu z przedstawioną wyżej i utrwaloną w orzecznictwie
wykładnią pojęcia ,,niezgodności prawomocnego wyroku z prawem”. Bezzasadność
skargi jest oczywista, jeśli z jej treści bez głębszej analizy i jurydycznych dociekań
wynika, że nie może być uwzględniona (zob. postanowienia SN z 6 lutego 2009 r.,
I BP 20/08; 26 sierpnia 2008 r., III BP 3/08; z 20 czerwca 2007 r., II CNP 74/07;
z 22 czerwca 2007 r., V CNP 81/07).
Oczywista bezzasadność skargi zachodzi, gdy przywołane przez skarżącego
podstawy skargi już przy pierwszej ocenie prowadzą do konstatacji, że nie ma
możliwości ich uwzględnienia, ponieważ nie miały miejsca, albo nie mogły mieć
wpływu na treść zaskarżonego orzeczenia. Ocena tego, czy skarga jest oczywiście
bezzasadna, zawiera w sobie element antycypowaniu stanowiska sądu, który
orzekałby co do istoty sprawy z powództwa skarżącego przeciwko Skarbowi
Państwa o wynagrodzenie szkody wyrządzonej wydaniem prawomocnego
orzeczenia (zob. postanowienia SN z: 23 kwietnia 2015 r., V CNP 57/14; 20 maja
2022 r., I CNP 12/22).
W niniejszej sprawie w uzasadnieniu skargi skarżący nie przestawili
argumentacji służącej wykazaniu istnienia niezgodności z prawem (bezprawności)
w sensie wyżej opisanym. Wywód prawny skarżących powinien zawierać
argumenty przekonujące o tym, że zaskarżone orzeczenie jest niewątpliwie
sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami, z ogólnie
przyjętymi standardami rozstrzygnięć (dyskrecjonalności) albo że zostało wydane
w wyniku błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa (zob.
postanowienie Sądu Najwyższego z 20 maja 2022 r., I CNP 12/22).
W podstawach skargi powodowie wskazali natomiast, że wydanym
orzeczeniem Sąd drugiej instancji naruszył art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 23 marca
I CNP 96/25
4
2017 r. o kredycie hipotecznym oraz o nadzorze nad pośrednikami kredytu
hipotecznego i agentami (dalej - „u.k.h.”) przez jego błędną wykładnię polegającą
na uznaniu, że zapłacona prowizja nie jest uzależniona od czasu trwania umowy
kredytu hipotecznego i powodom nie należy się zwrot części prowizji
proporcjonalnie do okresu, o jaki umowa kredytowa uległa skróceniu, podczas gdy
koszt powyższej prowizji wchodzi w zakres „całkowitego kosztu kredytu”, o którym
mowa w art. 4 pkt 5 u.k.h. i jest związana z czasem trwania umowy kredytu, zaś jej
jednorazowy charakter nie ma wpływu na tą ocenę;
Jednocześnie w ocenie skarżących Sąd Okręgowy dokonał błędnej wykładni
art. 25 ust. 1 w zw. z art. 14 ust. 1 i 2 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady
2014/17/UE z dnia 4 lutego 2014 r. w sprawie konsumenckich umów o kredyt
związanych z nieruchomościami mieszkalnymi i zmieniającej dyrektywy
2008/48/WE i 2013/36/UE oraz rozporządzenie (UE) nr 1093/2010, polegającą na
przyjęciu, że kredytodawca nie ma obowiązku udzielać konsumentowi przed
zawarciem umowy zindywidualizowanych informacji dotyczących podziału kosztów
obciążających konsumenta w zależności od ich powtarzalności lub braku
powtarzalności w umowie lub przy użyciu arkusza ESIS i uznaniu, iż w sytuacji, gdy
pozwany nie wywiązał się z powyższego obowiązku, tj. nie dostarczył niezbędnych
informacji (zarówno w umowie, czy też poprzez arkusz ESIS) umożliwiających
sądowi sprawdzenie, czy dane opłaty nie stanowią wynagrodzenia kredytodawcy za
czasowe korzystanie z kapitału będącego przedmiotem umowy kredytu
hipotecznego ani wynagrodzenia za usługę, która w chwili przedterminowej spłaty
nie była wykonana w całości, to możliwym jest przyjęcie, że prowizja może nie być
zależna od okresu obowiązywania umowy kredytowej, bowiem należy wziąć pod
uwagę całokształt konstrukcji danej prowizji w umowie, podczas gdy w związku
z niewywiązaniem się pozwanego z obowiązku informacyjnego wynikającego
z dyrektywy 2014/17 i w celu zapewnienia wysokiego poziomu ochrony
konsumentów Sąd powinien był stwierdzić, że chodzi o koszty związane z okresem
obowiązywania przedmiotowej umowy, a w konsekwencji przez niezastosowanie
art. 25 ust. 1 dyrektywy 2014/17 i uznanie, że powodom nie przysługuje
proporcjonalny zwrot części prowizji w związku z przedterminową spłatą kredytu
hipotecznego.
I CNP 96/25
5
Należy przypomnieć, że TSUE przyjmuje, że wynikające z art. 39 ust. 1
u.k.h. uprawnienie do obniżenia całkowitego kosztu kredytu hipotecznego w razie
spłaty całości kredytu hipotecznego przed terminem określonym w umowie nie ma
na celu postawienia konsumenta w sytuacji, w jakiej znajdowałby się, gdyby umowa
o kredyt została zawarta na krótszy okres, ma ono natomiast na celu dostosowanie
tej umowy do okoliczności przedterminowej spłaty. Nie może zatem obejmować
kosztów, które – niezależnie od okresu obowiązywania umowy – są ponoszone
przez konsumenta na rzecz kredytodawcy albo osoby trzeciej z tytułu świadczeń,
które w momencie przedterminowej spłaty były już w całości spełnione (wyrok
TSUE z 9 lutego 2023 r., C-555/21, pkt 30-31).
Ponadto sąd krajowy musi szczegółowo zweryfikować dany koszt i ocenić,
czy koszty wskazane w umowie jako niezależne od okresu obowiązywania umowy,
obiektywnie nie stanowią wynagrodzenia kredytodawcy za czasowe korzystanie
z kapitału stanowiącego przedmiot tej umowy lub za świadczenia na rzecz
konsumenta, które w chwili przedterminowej spłaty nie zostały jeszcze spełnione
(wyrok TSUE z 9 lutego 2023 r., C-555/21, pkt 37-38). Decydująca jest więc
obiektywna ocena charakteru ustalonej w danej umowie kredytu hipotecznego
prowizji banku, ukierunkowana na ustalenie, czy jej wysokość jest powiązana
z okresem obowiązywania umowy, a zwłaszcza czy stanowi wynagrodzenie
kredytodawcy za czasowe korzystanie z kapitału lub za świadczenia na rzecz
konsumenta, które – ze względu na wcześniejszą spłatę kredytu – nie zostały
spełnione.
Jednocześnie w orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazano, że mając na
względzie różnorodność zastrzeganych w umowach prowizji należy mieć na
uwadze, że w konkretnej umowie prowizja może pełnić różną funkcję. Dla oceny jej
charakteru nie ma decydującego znaczenia określenie jej w umowie lub arkuszu
ESIS jako niezwiązanej z okresem obowiązywania umowy lub powiązanie
z konkretną czynnością banku. Konieczna jest natomiast wszechstronna analiza
konstrukcji danej prowizji, w tym zwłaszcza sposobu określenia jej wysokości, chwili
i sposobu płatności oraz związku z określonymi świadczeniami banku (zob.
uchwała Sądu Najwyższego z 31 maja 2023 r., III CZP 144/22).
I CNP 96/25
6
W ramach niniejszej sprawy Sąd Okręgowy ustalił zaś, że w zawartej przez
strony umowie wskazano, że jednym ze składników całkowitego kosztu kredytu jest
„prowizja z tytułu udzielenia kredytu w wysokości 10056,00 zł” (art. 3.08 ust. 4.1.1
umowy), która to prowizja w dniu uruchomienia kredytu potrącana jest bez odrębnej
dyspozycji kredytobiorcy z konta do obsługi kredytu (art. 3.08 ust. 2 umowy).
Z przedłożonych przez powodów fragmentów dokumentu pt. „Podstawowe
opłaty i prowizje pobierane przez Bank S.A. za czynności bankowe dla klientów
indywidualnych'" (k. 34) wynika m.in., że:
-
opłaty z tytułu świadczenia usług płatniczych na podstawie umowy ramowej
pobierane okresowo, są należne Bank S.A. jedynie za okres obowiązywania
umowy ramowej i podlegają: a) proporcjonalnemu zwrotowi - dla opłat pobieranych
z góry, b) poporcjowanemu naliczeniu - dla opłat pobieranych z dołu,
-
prowizja za udostępnienie usługi „K.” - wynosi maks. 3% za rok
udostępnienia Usługi (obliczane od kwoty kredytu/pożyczki pozostałego/ej do
spłaty). Wysokość prowizji uzależniona jest od okresu udostępnienia usługi „K.”
oraz poziomu Maksymalnego Limitu WIBOR 3M,
-
prowizja za udzielenie kredytu (od kwoty kredytu/pożyczki, z wyłączeniem
części tej kwoty przeznaczonej na opłacenie prowizji za udzielenie kredytu/pożyczki
- w przypadku kredytowania prowizji) - kredyt mieszkaniowy, pożyczka hipoteczna -
wynosi maks. 3%.
Sąd drugiej instancji, stosując powszechnie akceptowalne reguły wykładni,
mógł zatem uznać, że w przypadku prowizji za udzielenie kredytu mieszkaniowego
brak było podstaw do przyjęcia, że wysokość prowizji jest obiektywnie zależna od
okresu obowiązywania umowy. Również z treści postanowień umowy nie wynika,
aby wysokość prowizji była obiektywnie zależna od okresu obowiązywania umowy,
gdyż była uiszczana jednorazowo w całości w chwili uruchomienia kredytu, zaś jej
wysokość była uzależniona wyłącznie od wysokości udzielonego kredytu.
Przyjąć zatem należy, że dokonana przez Sąd Okręgowy ocena roszczenia
powodów stanowiła wynik rozumowania mieszczącego się w granicach
dopuszczalnej interpretacji przepisów prawa materialnego.
I CNP 96/25
7
Z powyższych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi do
rozpoznania na podstawie art. 4249 k.p.c. orzekając o kosztach postępowania na
podstawie art. 98 k.p.c.
M.L.
[a.ł]
Krzysztof Wesołowski
