Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.

Art. 18^3b.

Aktualizacja: 30 lipca 2026

Treść przepisu
Wyjaśnienie

§ 1.Za naruszenie zasady równego traktowania w zatrudnieniu, z zastrzeżeniem § 2–4, uważa się różnicowanie przez pracodawcę sytuacji pracownika z jednej lub kilku przyczyn określonych w art. 18^3a § 1, którego skutkiem jest w szczególności:

1)odmowa nawiązania lub rozwiązanie stosunku pracy,

2)niekorzystne ukształtowanie wynagrodzenia za pracę lub innych warunków zatrudnienia albo pominięcie przy awansowaniu lub przyznawaniu innych świadczeń związanych z pracą,

3)pominięcie przy typowaniu do udziału w szkoleniach podnoszących kwalifikacje zawodowe – chyba że pracodawca udowodni, że kierował się obiektywnymi powodami.

§ 2.Zasady równego traktowania w zatrudnieniu nie naruszają działania, proporcjonalne do osiągnięcia zgodnego z prawem celu różnicowania sytuacji pracownika, polegające na:

1)niezatrudnianiu pracownika z jednej lub kilku przyczyn określonych w art. 18^3a § 1, jeżeli rodzaj pracy lub warunki jej wykonywania powodują, że przyczyna lub przyczyny wymienione w tym przepisie są rzeczywistym i decydującym wymaganiem zawodowym stawianym pracownikowi;

2)wypowiedzeniu pracownikowi warunków zatrudnienia w zakresie wymiaru czasu pracy, jeżeli jest to uzasadnione przyczynami niedotyczącymi pracowników bez powoływania się na inną przyczynę lub inne przyczyny wymienione w art. 18^3a § 1;

3)stosowaniu środków, które różnicują sytuację prawną pracownika, ze względu na ochronę rodzicielstwa lub niepełnosprawność;

4)stosowaniu kryterium stażu pracy przy ustalaniu warunków zatrudniania i zwalniania pracowników, zasad wynagradzania i awansowania oraz dostępu do szkolenia w celu podnoszenia kwalifikacji zawodowych, co uzasadnia odmienne traktowanie pracowników ze względu na wiek.

§ 3.Nie stanowią naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu działania podejmowane przez określony czas, zmierzające do wyrównywania szans wszystkich lub znacznej liczby pracowników wyróżnionych z jednej lub kilku przyczyn określonych w art. 18^3a § 1, przez zmniejszenie na korzyść takich pracowników faktycznych nierówności, w zakresie określonym w tym przepisie.

§ 4.Nie stanowi naruszenia zasady równego traktowania ograniczanie przez kościoły i inne związki wyznaniowe, a także organizacje, których etyka opiera się na religii, wyznaniu lub światopoglądzie, dostępu do zatrudnienia, ze względu na religię, wyznanie lub światopogląd jeżeli rodzaj lub charakter wykonywania działalności przez kościoły i inne związki wyznaniowe, a także organizacje powoduje, że religia, wyznanie lub światopogląd są rzeczywistym i decydującym wymaganiem zawodowym stawianym pracownikowi, proporcjonalnym do osiągnięcia zgodnego z prawem celu zróżnicowania sytuacji tej osoby; dotyczy to również wymagania od zatrudnionych działania w dobrej wierze i lojalności wobec etyki kościoła, innego związku wyznaniowego oraz organizacji, których etyka opiera się na religii, wyznaniu lub światopoglądzie.

Ten przepis w Twojej sprawie

Odpowiedź z cytowanymi przepisami i sygnaturami orzeczeń, bez zakładania konta.

Częste pytania:

Wyjaśnienie przepisu

Art. 18³b Kodeksu pracy określa szczegółowo zasady dotyczące równego traktowania w zatrudnieniu oraz sytuacje, w których różnicowanie pracowników przez pracodawcę może stanowić naruszenie tej zasady. Przepis wskazuje, że naruszeniem jest m.in. odmowa nawiązania lub rozwiązanie stosunku pracy z przyczyn zabronionych, ustalanie niekorzystnych warunków pracy lub pomijanie pracownika przy awansach i szkoleniach. Wszystko to obowiązuje pod warunkiem braku obiektywnych powodów uzasadniających takie działania. Ponadto, przepis wymienia przesłanki wyłączające odpowiedzialność pracodawcy, takie jak rzeczywiste wymagania zawodowe czy ochrona rodzicielstwa i niepełnosprawności. Przewiduje też działania wyrównujące szanse pracowników oraz szczególne uprawnienia wyznaniowych organizacji do różnicowania ze względu na światopogląd, jeśli jest to uzasadnione specyfiką wykonywanej działalności oraz zachowaniem lojalności względem jej etyki.

Przepis ma zastosowanie w każdej sytuacji zatrudnienia, w której pracodawca różnicuje pracowników w oparciu o przesłanki wskazane w art. 18³a § 1, czyli m.in. płeć, wiek, rasę, przekonania polityczne czy niepełnosprawność. Różnicowanie staje się naruszeniem, jeśli brak jest obiektywnych podstaw, a skutkiem są działania negatywnie wpływające na zatrudnionego. Jednocześnie art. 18³b wyróżnia przesłanki realistyczne i proporcjonalne, które pozwalają na odstępstwa od zasady równego traktowania, takie jak stosowanie kryterium stażu pracy czy specjalne warunki pracy wymagające określonych cech lub kwalifikacji.

Przykładem zastosowania przepisu może być sytuacja, gdy pracodawca odmawia zatrudnienia osoby ze względu na jej wiek, mimo że wykonywana praca wymaga bardzo dobrej kondycji fizycznej ze względu na charakter zajęć. Wtedy takie różnicowanie nie jest naruszeniem, gdyż spełnia ono warunek rzeczywistego i decydującego wymogu zawodowego. Natomiast odmowa awansu lub nieprzyznanie szkolenia bez uzasadnienia może zostać potraktowana jako dyskryminacja zgodnie z art. 18³b § 1. Przepis także dopuszcza stosowanie działań wyrównawczych skierowanych na zniesienie faktycznych nierówności, co może być okazją do wsparcia grup mniej uprzywilejowanych.

Często pojawiają się nieporozumienia związane z granicą między niedozwoloną dyskryminacją a dopuszczalnym różnicowaniem sytuacji pracowników. Błędne bywa również mylenie pojęcia obiektywnych i rzeczywistych wymagań zawodowych z subiektywnymi preferencjami pracodawcy. Innym częstym błędem jest niewłaściwe stosowanie środków wyrównujących szanse, które przez jednych postrzegane są jako przezwyciężanie nierówności, a przez innych jako nierówne traktowanie. Warto pamiętać, że ocena konkretnych przypadków wymaga analizy faktów i dowodów oraz wyważenia proporcjonalności działań. W indywidualnej sprawie zaleca się konsultację z prawnikiem, aby właściwie ocenić podstawy i konsekwencje ewentualnego naruszenia zasady równego traktowania wskazanej w art. 18³b KP.

To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.

Najczęściej zadawane pytania

Co oznacza naruszenie zasady równego traktowania w zatrudnieniu?

To różnicowanie sytuacji pracownika przez pracodawcę z określonych przyczyn, skutkujące np. odmową zatrudnienia, niekorzystnym wynagrodzeniem lub pominięciem przy awansie.

Czy pracodawca może odmówić zatrudnienia ze względu na określone wymagania zawodowe?

Tak, jeśli przyczyną odmowy jest rzeczywisty i decydujący wymóg zawodowy związany z rodzajem pracy lub warunkami jej wykonywania.

Czy działania wyrównujące szanse pracowników naruszają zasadę równego traktowania?

Nie, jeśli są podejmowane przez określony czas i mają na celu zmniejszenie faktycznych nierówności pracowników wyróżnionych z określonych przyczyn.

Czy kościoły mogą ograniczać zatrudnienie ze względu na światopogląd?

Tak, jeśli jest to związane z charakterem działalności i stanowi rzeczywisty oraz proporcjonalny wymóg zawodowy, a także dotyczy lojalności wobec etyki kościoła.

Czy art. 18³b KP chroni przed dyskryminacją ze względu na wiek?

Tak, choć dopuszcza stosowanie kryterium stażu pracy oraz innych proporcjonalnych działań uzasadnionych celem zgodnym z prawem.

Obserwuj zmiany tego artykułu

Powiadomimy Cię, gdy pojawią się nowe orzeczenia lub nowelizacje.

Potrzebujesz analizy tego przepisu w konkretnej sprawie?

Odpowiedź z powołaniem przepisów i sygnatur orzeczeń, każdą pozycję sprawdzisz w źródle.

Zapytaj o art. 183b

← Wróć do pełnej ustawy