Art. 148 Kodeksu pracy określa szczególne ograniczenia dotyczące czasu pracy wybranych grup pracowników. Przepis wskazuje na maksymalny dobowy wymiar czasu pracy, który w określonych okolicznościach nie może przekraczać 8 godzin. Dotyczy to pracowników zatrudnionych na stanowiskach, gdzie występuje przekroczenie najwyższych dopuszczalnych stężeń lub natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia, pracownic w ciąży oraz pracowników opiekujących się dzieckiem do ukończenia przez nie czwartego roku życia. Przekroczenie tego limitu jest zabronione bez zgody pracownika, a jednocześnie pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia za czas, w którym nie pracował z powodu skrócenia czasu pracy.
Przepis ma zastosowanie w systemach i rozkładach czasu pracy wymienionych w artykułach 135–138, 143 i 144 Kodeksu pracy, które obejmują m.in. różne modele organizacji czasu pracy, takie jak równoważny system czasu pracy czy system przerywanego czasu pracy. Ograniczenie 8 godzin odnosi się do sytuacji, gdy wykonywana praca odbywa się w warunkach szczególnie szkodliwych dla zdrowia lub gdy chroniona jest szczególna sytuacja pracowników – jak ciąża lub opieka nad małym dzieckiem. W praktyce oznacza to konieczność dostosowania wymiaru czasu pracy tak, aby nie narażać na niekorzystne skutki zdrowotne i umożliwić pracę w bezpiecznych warunkach.
Przykładem zastosowania art. 148 KP może być sytuacja kobiety zatrudnionej w zakładzie przemysłowym, gdzie występują przekroczenia norm stężeń pyłów lub chemikaliów szkodliwych dla zdrowia. Kobieta będąca w ciąży lub opiekująca się małym dzieckiem nie może pracować tam więcej niż 8 godzin na dobę, nawet jeśli ogólny system czasu pracy w firmie dopuszcza dłuższe zmiany. W razie potrzeby wymiar czasu pracy tej pracownicy zostaje skrócony przy zachowaniu pełnego wynagrodzenia za czas, w którym nie pracowała. Pracodawca musi zorganizować jej obowiązki tak, aby spełnić wymogi art. 148 KP, a pracownica powinna być o tym informowana.
W praktyce często pojawiają się błędy dotyczące rozumienia zakresu stosowania ograniczenia czasu pracy. Część pracodawców mylnie uważa, że dotyczy ono tylko pracownic w ciąży, nie uwzględniając innych grup wymienionych w przepisie, jak osoby zatrudnione przy czynnikach szkodliwych lub opiekujące się małymi dziećmi. Innym błędem jest realizowanie pracy powyżej 8 godzin bez uzyskania zgody pracownika w opisanych sytuacjach. Pracownicy i pracodawcy powinni także pamiętać, że prawo do wynagrodzenia za skrócony czas pracy pozostaje bez zmian. W związku z tym, stosowanie art. 148 KP wymaga precyzyjnego ustalenia warunków pracy i respektowania uprawnień wskazanych grup. W indywidualnych sprawach warto skonsultować się z prawnikiem, aby prawidłowo ustalić zakres obowiązków i praw wynikających z tego przepisu.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
