Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.

Art. 148¹.

§ 1.Pracownikowi przysługuje w ciągu roku kalendarzowego zwolnienie od pracy, w wymiarze 2 dni albo 16 godzin, z powodu działania siły wyższej w pilnych sprawach rodzinnych spowodowanych chorobą lub wypadkiem, jeżeli jest niezbędna natychmiastowa obecność pracownika. W okresie tego zwolnienia od pracy pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia w wysokości połowy wynagrodzenia.

§ 2.O sposobie wykorzystania w danym roku kalendarzowym zwolnienia od pracy, o którym mowa w § 1, decyduje pracownik w pierwszym wniosku o udzielenie takiego zwolnienia złożonym w danym roku kalendarzowym.

§ 3.Pracodawca jest obowiązany udzielić zwolnienia od pracy, o którym mowa w § 1, na wniosek zgłoszony przez pracownika najpóźniej w dniu korzystania z tego zwolnienia.

§ 4.Zwolnienie od pracy, o którym mowa w § 1, udzielane w wymiarze godzinowym, dla pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy ustala się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy tego pracownika. Niepełną godzinę zwolnienia od pracy zaokrągla się w górę do pełnej godziny.

§ 5.Przepis § 1 w zakresie zwolnienia od pracy udzielanego w wymiarze godzinowym stosuje się odpowiednio do pracownika, dla którego dobowa norma czasu pracy, wynikająca z odrębnych przepisów, jest niższa niż 8 godzin.

§ 6.Do pracownika, o którym mowa w § 1, stosuje się odpowiednio art. 186⁴.

Wyjaśnienie przepisu

Art. 148¹ Kodeksu pracy ustanawia szczególne uprawnienie pracownika do zwolnienia od pracy z powodu wystąpienia siły wyższej, która powoduje pilne sprawy rodzinne. Przepis ten gwarantuje pracownikowi zwolnienie w wymiarze dwóch dni lub 16 godzin w ciągu jednego roku kalendarzowego, jeśli jego natychmiastowa obecność jest konieczna z powodu choroby lub wypadku w rodzinie. W czasie takiego zwolnienia pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia, jednak w wysokości połowy zwykłej pensji. To rozwiązanie ma na celu zapewnienie elastyczności i wsparcia pracownikowi w sytuacjach nagłych, które wymagają osobistego zaangażowania.

Przepis znajduje zastosowanie w sytuacjach, gdy pracownik musi pilnie zająć się sprawami dotyczącymi zdrowia lub bezpieczeństwa bliskich członków rodziny w efekcie siły wyższej, jak nagłe zachorowanie czy wypadek. Warunkiem skorzystania z tego prawa jest zgłoszenie chęci skorzystania z zwolnienia oraz faktyczna potrzeba natychmiastowej obecności. Pracownik decyduje także o sposobie wykorzystania tego zwolnienia w poszczególnym roku kalendarzowym, składając pierwszy wniosek o udzielenie zwolnienia, a pracodawca jest zobowiązany udzielić go na wniosek zgłoszony najpóźniej w dniu korzystania z przerwy w pracy.

W praktyce oznacza to, że jeśli np. pracownik dowiaduje się o nagłym wypadku członka rodziny i konieczności jego opieki, może zgłosić pracodawcy w tym dniu potrzebę wykorzystania zwolnienia od pracy. Przepis dopuszcza również proporcjonalne ustalenie czasu zwolnienia dla osób zatrudnionych w niepełnym wymiarze, zaokrąglając niepełne godziny w górę. Przykładowo, pracownik zatrudniony na pół etatu może otrzymać zwolnienie odpowiadające jego proporcjonalnemu wymiarowi pracy.

Najczęstsze błędy dotyczą nieprawidłowego obliczania wymiaru zwolnienia dla pracowników na niepełnym etacie oraz brak wiedzy o konieczności złożenia wniosku najpóźniej w dniu korzystania z tego prawa. Czasem pracodawcy błędnie odmawiają udzielenia zwolnienia, jeśli wniosek zostanie zgłoszony zbyt późno lub przekracza wymiar dni określony w przepisie. Zgodnie z Art. 148¹ KP pracownikowi przysługuje połowa wynagrodzenia za czas zwolnienia, co należy uwzględnić przy rozliczeniach.

Podsumowując, Art. 148¹ KP daje pracownikowi prawo do krótkiego, płatnego zwolnienia od pracy w sytuacjach losowych związanych z pilnymi sprawami rodzinnymi wywołanymi chorobą lub wypadkiem. W indywidualnej sytuacji warto skonsultować się z prawnikiem, aby właściwie wcielić to uprawnienie w życie oraz uniknąć nieporozumień z pracodawcą.

To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.

Najczęściej zadawane pytania

Na jak długo przysługuje zwolnienie od pracy z powodu siły wyższej?

Pracownik może skorzystać z 2 dni lub 16 godzin zwolnienia od pracy w ciągu roku kalendarzowego.

Czy pracownik otrzymuje wynagrodzenie za ten czas zwolnienia?

Tak, prawo do wynagrodzenia zachowuje się w wysokości połowy normalnego wynagrodzenia.

Kiedy należy zgłosić chęć skorzystania z takiego zwolnienia pracodawcy?

Zwolnienie należy zgłosić na wniosek pracownika najpóźniej w dniu, w którym pracownik korzysta z przerwy.

Jak ustala się wymiar zwolnienia dla pracowników zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu pracy?

Wymiar zwolnienia określa się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy, a niepełne godziny zaokrągla się w górę do pełnej godziny.

Czy zwolnienie z powodu siły wyższej dotyczy tylko sytuacji związanych z chorobą lub wypadkiem?

Tak, przepis odnosi się do pilnych spraw rodzinnych spowodowanych chorobą lub wypadkiem, wymagających natychmiastowej obecności pracownika.

Obserwuj zmiany tego artykułu

Powiadomimy Cię, gdy pojawią się nowe orzeczenia lub nowelizacje.

Co oznacza ten artykuł?

Skorzystaj z naszego asystenta AI, który wyjaśni Ci ten przepis prostym językiem.

Zapytaj AI

← Wróć do pełnej ustawy