Art. 787¹.

Co stanowi przepis

Art. 787[1] KPC reguluje szczególny przypadek nadania klauzuli wykonalności przeciwko osobie, która nie była stroną postępowania rozpoznawczego, czyli przeciwko małżonkowi dłużnika. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli tytuł egzekucyjny został wydany przeciwko osobie pozostającej w związku małżeńskim, sąd nada klauzulę wykonalności także przeciwko jej małżonkowi, ale wyłącznie z ograniczeniem jego odpowiedzialności do przedsiębiorstwa wchodzącego w skład majątku wspólnego małżonków. Warunkiem jest wykazanie przez wierzyciela - dokumentem urzędowym lub prywatnym - że wierzytelność stwierdzona tytułem egzekucyjnym powstała w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Przepis nie tworzy zatem odpowiedzialności osobistej małżonka całym jego majątkiem, lecz otwiera drogę do egzekucji ze ściśle określonej masy majątkowej. Klauzula wydana na tej podstawie musi wprost zawierać wskazane ograniczenie odpowiedzialności.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Art. 787[1] KPC znajduje zastosowanie wtedy, gdy spełnione są łącznie trzy przesłanki. Po pierwsze, dłużnik wskazany w tytule egzekucyjnym musi pozostawać w związku małżeńskim. Po drugie, w skład majątku wspólnego małżonków musi wchodzić przedsiębiorstwo, rozumiane jako zorganizowany zespół składników służących prowadzeniu działalności gospodarczej. Po trzecie, wierzyciel musi przedstawić dokument - urzędowy albo prywatny - z którego wynika związek dochodzonej wierzytelności z prowadzeniem tego przedsiębiorstwa. Postępowanie klauzulowe ma charakter formalny, więc sąd bada wyłącznie przedłożone dokumenty, a nie prowadzi szerokiego postępowania dowodowego, na przykład z zeznań świadków.

Przykład

Małżonkowie pozostają w ustroju wspólności majątkowej, a jedno z nich prowadzi warsztat samochodowy stanowiący składnik majątku wspólnego. Hurtownia części zamiennych uzyskuje przeciwko przedsiębiorcy nakaz zapłaty za dostarczone do warsztatu towary. Występując o klauzulę wykonalności, wierzyciel dołącza podpisane zamówienia i faktury wystawione na firmę dłużnika, z których wynika, że dług powstał w związku z prowadzeniem warsztatu. Sąd może wówczas nadać klauzulę także przeciwko małżonkowi dłużnika, jednak egzekucja na tej podstawie będzie mogła być prowadzona wyłącznie ze składników warsztatu, a nie z wynagrodzenia czy prywatnych oszczędności tego małżonka.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest przekonanie, że klauzula z art. 787[1] KPC czyni małżonka współdłużnikiem odpowiadającym całym majątkiem - w rzeczywistości jego odpowiedzialność jest ograniczona do przedsiębiorstwa z majątku wspólnego. Drugim nieporozumieniem jest utożsamianie tego przepisu z art. 787 KPC, który dotyczy zgody małżonka na zaciągnięcie zobowiązania i innych przesłanek. Wierzyciele bywają też zaskoczeni tym, że nie wystarczy samo twierdzenie o gospodarczym charakterze długu - konieczny jest dokument. Z kolei małżonkowie nierzadko nie wiedzą, że przysługują im środki obrony, w tym zażalenie na postanowienie o nadaniu klauzuli oraz powództwo przeciwegzekucyjne. W sprawie indywidualnej, zwłaszcza przy ocenie dokumentów i zakresu odpowiedzialności, warto skonsultować się z prawnikiem.