Art. 787².

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 787² KPC przesądza, że samo zawarcie przez małżonków umowy majątkowej małżeńskiej (potocznie nazywanej intercyzą) nie stanowi przeszkody do nadania klauzuli wykonalności na zasadach określonych w art. 787 i art. 787¹ KPC. Innymi słowy, sąd rozpoznający wniosek wierzyciela o rozszerzenie klauzuli na małżonka dłużnika nie może odmówić jej nadania wyłącznie dlatego, że małżonkowie umownie zmienili ustrój majątkowy, na przykład wprowadzając rozdzielność majątkową. Przepis idzie dalej i wyznacza zakres późniejszej egzekucji: może być ona prowadzona do tych składników, które należałyby do majątku wspólnego, gdyby umowy majątkowej w ogóle nie zawarto. Zdanie drugie art. 787² KPC zastrzega jednak, że regulacja ta nie pozbawia małżonków obrony w drodze powództw przeciwegzekucyjnych, jeżeli umowa majątkowa była skuteczna wobec wierzyciela. Konstrukcja przepisu polega więc na przesunięciu sporu o skuteczność intercyzy z etapu klauzulowego na etap odrębnego postępowania rozpoznawczego.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Art. 787² KPC znajduje zastosowanie wtedy, gdy wierzyciel dysponuje tytułem egzekucyjnym przeciwko jednemu z małżonków i zmierza do uzyskania klauzuli wykonalności także przeciwko drugiemu małżonkowi z ograniczeniem do majątku wspólnego (art. 787 KPC) albo do przedsiębiorstwa wchodzącego w skład majątku wspólnego (art. 787¹ KPC). Przepis aktualizuje się w sytuacji, w której małżonkowie zawarli umowę majątkową modyfikującą lub wyłączającą wspólność ustawową. Postępowanie klauzulowe ma charakter formalny i ograniczony dowodowo, dlatego sąd nie bada w nim złożonych kwestii skuteczności intercyzy wobec konkretnego wierzyciela. Ocena, czy umowa była wierzycielowi znana i czy jest wobec niego skuteczna, następuje dopiero w razie wytoczenia powództwa przeciwegzekucyjnego przez małżonka.

Przykład

Małżonkowie zawarli umowę o rozdzielności majątkowej, a rok później mąż nie spłacił zobowiązania wynikającego z prawomocnego wyroku. Wierzyciel wystąpił o nadanie klauzuli wykonalności również przeciwko żonie, z ograniczeniem jej odpowiedzialności do majątku wspólnego. Sąd nie odmówi nadania klauzuli tylko z powodu istnienia intercyzy, ponieważ art. 787² KPC wprost tego zakazuje, a egzekucja może objąć składniki, które bez umowy wchodziłyby do majątku wspólnego. Żona może natomiast bronić się powództwem przeciwegzekucyjnym, wykazując, że umowa majątkowa była skuteczna wobec tego wierzyciela, na przykład dlatego że wiedział on o niej i o jej rodzaju w chwili powstania zobowiązania.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest przekonanie, że sama intercyza automatycznie chroni majątek małżonka dłużnika przed egzekucją. Art. 787² KPC pokazuje, że ochrona nie działa z urzędu i wymaga aktywności procesowej małżonka. Drugie nieporozumienie polega na oczekiwaniu, że sąd w postępowaniu klauzulowym szczegółowo zbada okoliczności zawarcia umowy - to zadanie sądu w sprawie z powództwa przeciwegzekucyjnego. Trzecim błędem jest utożsamianie odpowiedzialności małżonka z odpowiedzialnością osobistą; klauzula ma tu charakter ograniczony do określonej masy majątkowej. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, ponieważ ocena skuteczności umowy majątkowej wobec konkretnego wierzyciela zależy od okoliczności faktycznych.