Przepis zawarty w artykule 77 Kodeksu pracy szczegółowo reguluje warunki wynagradzania oraz przyznawania innych świadczeń związanych z pracą dla pracowników zatrudnionych w państwowych jednostkach sfery budżetowej, którzy nie są objęci układem zbiorowym pracy. Zgodnie z § 1 tego artykułu, obowiązek określenia zasad wynagradzania spoczywa na ministrze właściwym do spraw pracy, który wydaje stosowne rozporządzenie na wniosek właściwego ministra, chyba że prawo przyznaje tę właściwość innemu organowi. Przepis ten wskazuje, że jest to rozwiązanie przewidziane dla sytuacji, gdy brak jest układu zbiorowego pracy, który normowałby kwestie wynagrodzeń i świadczeń. § 2 mówi o tym, że od momentu wejścia w życie układu zbiorowego pracy dla tych pracowników, przepisy rozporządzenia wydanego na podstawie § 1 przestają mieć zastosowanie, co oznacza, że układ zbiorowy ma pierwszeństwo i zastępuje rozporządzenie w zakresie warunków płacowych.
§ 3 tego artykułu precyzuje, co dokładnie powinno zawierać wspomniane wyżej rozporządzenie odnośnie do wynagradzania. Są to warunki ustalania i wypłacania wynagrodzenia zasadniczego, a także innych składników wynagrodzenia, które mogą być uzasadnione szczególnymi właściwościami lub warunkami pracy, kwalifikacjami zawodowymi. Ważnym ograniczeniem przy tym jest zapis, że wysokość składnika wynagrodzenia uzależnionego od długości przepracowanego okresu nie może przekroczyć 20% wynagrodzenia zasadniczego. Ponadto rozporządzenie powinno także regulować inne świadczenia związane z pracą, w tym takie, które zależą od czasu zatrudnienia, na przykład nagrody jubileuszowe czy jednorazowe odprawy pieniężne przy przejściu na emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy.
Przepis ten ma zastosowanie przede wszystkim w sytuacjach, gdy mamy do czynienia z pracownikami państwowych jednostek sfery budżetowej, którzy nie są objęci układem zbiorowym pracy. Wówczas minister właściwy do spraw pracy, na wniosek innego właściwego ministra, określa najważniejsze warunki płacowe i świadczenia w drodze rozporządzenia, co zapewnia jednolite i przejrzyste zasady wynagradzania. Jego zastosowanie jest więc ograniczone do tej konkretnej grupy i zależy od braku układu zbiorowego pracy. Po wejściu w życie takiego układu przepisy rozporządzenia przestają obowiązywać, a kwestie płac reguluje już układ zbiorowy.
Przykładem sytuacji, w której zastosowanie ma art. 77 KP, może być jednostka budżetowa, w której pracownicy do tej pory nie byli objęci układem zbiorowym pracy. W takiej sytuacji minister właściwy do spraw pracy na wniosek odpowiedniego ministra wydaje rozporządzenie określające m.in. wynagrodzenia zasadnicze oraz zasady przyznawania nagród jubileuszowych. Dopiero gdy w tej jednostce zostanie zawarty układ zbiorowy pracy, w którym omówione są te same kwestie, rozporządzenie straci moc wobec pracowników objętych układem. Dzięki temu regulacje są aktualne i dostosowane do ustaleń obowiązujących w danej jednostce.
Do częstych nieporozumień przy stosowaniu art. 77 KP należy mylenie zakresu stosowania rozporządzenia i układu zbiorowego pracy, zwłaszcza gdy nie do końca jest jasne, kogo obejmuje układ. Innym błędem bywa także brak świadomości, że wysokość składnika wynagrodzenia uzależnionego od stażu pracy nie może przekroczyć 20% wynagrodzenia zasadniczego, co jest ścisłym limitem regulowanym przepisem. Należy też pamiętać, że rozporządzenie wydaje właściwy minister na wniosek innego ministra, co wymaga prawidłowego trybu proceduralnego. Artykuł 77 KP służy przede wszystkim zapewnieniu klarownych zasad wynagradzania w bardzo specyficznym kontekście pracowników państwowych jednostek sfery budżetowej bez układu zbiorowego pracy. W indywidualnych przypadkach warto skonsultować sprawę z prawnikiem, aby dokładnie ustalić właściwy reżim prawny i uniknąć sporów.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.