Art. 138 Kodeksu pracy ustanawia szczególny system czasu pracy dla pracowników zatrudnionych przy pracach, które z uwagi na technologię produkcji nie mogą być wstrzymane, zwanych pracą w ruchu ciągłym. Przepis ten umożliwia przedłużenie przeciętnego tygodniowego wymiaru czasu pracy do 43 godzin w okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym czterech tygodni, a także wydłużenie dobowego wymiaru pracy do 12 godzin w pojedynczych dniach niektórych tygodni tego okresu. Dodatkowo, za każdą godzinę pracy przekraczającą 8 godzin na dobę w dniu z przedłużonym czasem pracy pracownikowi przysługuje specjalny dodatek do wynagrodzenia, określony w art. 1511 § 1 pkt 1.
Przepis § 2 rozszerza stosowanie tego systemu na sytuacje, gdy praca nie może być wstrzymana ze względu na konieczność stałego zaspokajania potrzeb ludności, na przykład w instytucjach świadczących usługi niezbędne codziennie. Z kolei § 3 precyzuje sposób obliczania obowiązującego pracownika wymiaru czasu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym, uwzględniając 8 godzin na każdy dzień kalendarzowy z wyłączeniem niedziel, świąt oraz dni wolnych wynikających z rozkładu czasu pracy w przeciętnie pięciodniowym tygodniu oraz dodając godziny odpowiadające przedłużonemu tygodniowemu wymiarowi czasu pracy u danego pracodawcy. § 4 zaś ogranicza tę liczbę do maksymalnie 4 godzin dodatkowych na tydzień w okresie rozliczeniowym. Ostatni paragraf odwołuje się do dodatkowych przepisów dotyczących odpoczynku określonych w art. 130.
Przepis znajduje zastosowanie w sytuacjach, gdy specyfika pracy wymaga ciągłości procesów produkcyjnych i ich nieprzerwania, co uniemożliwia stosowanie standardowych limitów czasu pracy. Typowe przykłady to zakłady przemysłowe funkcjonujące w trybie szwalni, hut, elektrowni czy zakładów chemicznych, gdzie zatrzymanie produkcji mogłoby prowadzić do strat, wypadków lub zagrożenia dla zdrowia i życia pracowników. Również placówki świadczące usługi dla społeczeństwa, takie jak szpitale, systemy energetyczne czy wodociągowe, mogą korzystać z tego systemu ze względu na konieczność ciągłości działania.
Praktyczny przykład zastosowania tego przepisu to zakład przemysłowy, który z powodu technologii pracy prowadzi produkcję na trzy zmiany w systemie ciągłym. W okresie rozliczeniowym czterech tygodni pracownicy mogą pracować przeciętnie do 43 godzin tygodniowo, a w niektóre dni tygodnia zakres czasu pracy może być wydłużony do 12 godzin. Za godziny spędzone powyżej 8 godzin w tych dniach pracownik otrzymuje stosowny dodatek do pensji, zgodnie z art. 1511. Wymiar czasu pracy w okresie rozliczeniowym wyliczany jest według zasad określonych w § 3.
Do często popełnianych błędów przy stosowaniu art. 138 KP należy niedokładne ustalenie okresu rozliczeniowego, który nie może przekraczać 4 tygodni, co mogłoby skutkować błędnym rozliczeniem czasu pracy. Kolejnym problemem jest niewłaściwe obliczenie dodatków za pracę w godzinach przekraczających 8 na dobę w dniach z wydłużonym wymiarem czasu pracy. Ponadto, czasem zapomina się o prawidłowym uwzględnieniu dni wolnych, co wpływa na obliczenia przeciętnej liczby godzin pracy w okresie rozliczeniowym. Warto również pamiętać o stosowaniu innych przepisów, takich jak te zawarte w art. 130 KP, które dotyczą minimalnych okresów odpoczynku. Z uwagi na złożoność tych zagadnień oraz specyfikę poszczególnych przypadków, w sytuacji indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem specjalizującym się w prawie pracy.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.