Przepis art. 108 Kodeksu pracy kompleksowo reguluje zasady stosowania kar wobec pracowników za naruszenia w pracy, w szczególności dotyczące organizacji i porządku pracy, przestrzegania przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (BHP) oraz przepisów przeciwpożarowych. W § 1 wskazuje on, że pracodawca może zastosować karę upomnienia lub nagany za nieprzestrzeganie tych ustaleń, a także za niewłaściwe potwierdzanie obecności i usprawiedliwianie nieobecności. W § 2 uzupełniono katalog przewinień, które mogą skutkować karą pieniężną, m.in. opuszczenie pracy bez usprawiedliwienia, stawienie się do pracy w stanie nietrzeźwości oraz spożywanie alkoholu lub podobnych środków w czasie pracy. § 3 wskazuje na ograniczenia wysokości kar pieniężnych, które nie mogą przekroczyć jednodniowego wynagrodzenia za jedno przewinienie i łącznie nie mogą przewyższyć jednej dziesiątej wynagrodzenia po potrąceniach. Ostatecznie § 4 stanowi, że środki uzyskane z kar pieniężnych mają być przeznaczane na poprawę warunków bezpieczeństwa i higieny pracy.
Przepis art. 108 KP znajduje zastosowanie przede wszystkim przy wykroczeniach pracowniczych wobec obowiązującego porządku pracy i przepisów BHP. Stosując kary, pracodawca powinien kierować się rodzajem i skalą naruszenia. Zasady te obowiązują w wszelkich miejscach pracy podlegających polskiemu kodeksowi pracy, niezależnie od branży, szczególnie tam, gdzie przepisy przeciwpożarowe i BHP mają kluczowe znaczenie dla zdrowia i życia pracowników.
Przykładem zastosowania art. 108 KP może być sytuacja, gdy pracownik regularnie spóźnia się do pracy, nie usprawiedliwiając tego, co stanowi naruszenie organizacji pracy. Pracodawca może zastosować karę upomnienia lub nagany. Jeśli natomiast pracownik opuszcza stanowisko bez zgody lub pojawia się pijany, może zostać ukarany także karą pieniężną, jednak w granicach przewidzianych w § 3. Wpływy z tej kary posłużą poprawie warunków BHP, na przykład zakupowi dodatkowego sprzętu ochronnego.
Częste błędy przy stosowaniu tego przepisu wynikają z nieprawidłowego kwalifikowania naruszeń oraz nieznajomości ograniczeń dotyczących wysokości kary pieniężnej. Pracodawcy czasem stosują kary finansowe bez podstawy prawnej lub przekraczają ustawowe limity, co może skutkować koniecznością zwrotu tych środków. Ponadto mylone bywa potwierdzanie obecności z godzinami pracy, co może prowadzić do nieusprawiedliwionych sankcji. Art. 108 KP wymaga więc precyzyjnego stosowania zgodnie z literalnym brzmieniem, a w indywidualnej sprawie zalecana jest konsultacja z prawnikiem, by uniknąć sporów i błędów proceduralnych.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.