Art. 1.

Przepis art. 1 Kodeksu pracy stanowi fundamentalną zasadę określającą zakres regulacji ustawy. Wyraźnie wskazuje, że Kodeks pracy ustanawia prawa oraz obowiązki dwóch podstawowych stron stosunku pracy, czyli pracowników oraz pracodawców. Oznacza to, iż norma ta określa, jakie uprawnienia i jakie zobowiązania mają obie strony w kontekście zatrudnienia, w tym m.in. zasady nawiązania stosunku pracy, zasady wykonywania pracy, oraz kwestie odpowiedzialności i ochrony prawnej. W efekcie art. 1 pełni rolę wprowadzenia do całego aktu prawnego, podkreślając, że zakres Kodeksu pracy obejmuje regulacje prawne dwustronne, a nie jednostronne czy oparte wyłącznie na normach społecznych lub gospodarczych.

Przepis ma zastosowanie zawsze wtedy, gdy mówimy o relacjach zatrudnienia między pracownikiem a pracodawcą na gruncie prawa pracy. Obejmuje też sytuacje związane z prawami i obowiązkami podczas trwania umowy o pracę, ale także przed jej zawarciem i po jej zakończeniu, o ile dotyczą one relacji zawodowych między obiema stronami. Art. 1 KP jest podstawą do interpretowania dalszych przepisów kodeksu, które szczegółowo określają konkretne prawa, jak np. wynagrodzenie, czas pracy, urlopy, a także obowiązki takie jak wykonywanie pracy sumiennie czy przestrzeganie przepisów BHP. Wskazuje też, że Kodeks nie dotyczy relacji pomiędzy innymi podmiotami, jak np. niezależnymi kontrahentami.

W praktyce codziennej art. 1 KP znajduje zastosowanie np. gdy osoba zatrudniona zostaje poinformowana o przysługujących jej prawach, takich jak prawo do wynagrodzenia za pracę czy prawo do urlopu wypoczynkowego, a pracodawca jest zobowiązany do przestrzegania i realizowania tych praw. Pracownik natomiast musi wykonywać powierzoną pracę zgodnie z poleceniami pracodawcy i przepisami prawa pracy. Na przykład podczas zawierania umowy o pracę strony mogą przywołać art. 1 KP aby przypomnieć swoje ogólne prawa i obowiązki wynikające z ustawowych przepisów. Stosowanie tych reguł jest podstawą do prawidłowego funkcjonowania każdego miejsca zatrudnienia.

Częstym nieporozumieniem przy stosowaniu art. 1 KP jest mylne rozumienie jego zakresu jako dotyczącego wszystkich aspektów związanych z pracą lub zatrudnieniem. Tymczasem art. 1 ogranicza się do praw i obowiązków stron stosunku pracy w ramach Kodeksu pracy, nie rozciągając się na inne formy zatrudnienia czy działalności gospodarczej. Ponadto, osoby nieposiadające wykształcenia prawniczego mogą błędnie interpretować, że przepis ten samodzielnie reguluje szczegółowe kwestie, podczas gdy stanowi on jedynie ogólną wskazówkę co do charakteru norm zawartych w kodeksie. Dlatego właściwe stosowanie art. 1 KP wymaga uwzględnienia całego kontekstu kodeksu oraz innych przepisów prawa pracy. W razie wątpliwości co do indywidualnej sytuacji prawnej, zaleca się konsultację z prawnikiem specjalizującym się w prawie pracy.