Art. 95b.

Co stanowi przepis

Art. 95b KPK ustala regułę dotyczącą jawności posiedzeń sądu w postępowaniu karnym. Zgodnie z § 1 zasadą jest, że posiedzenie odbywa się z wyłączeniem jawności, a więc bez udziału publiczności, chyba że ustawa stanowi inaczej albo prezes sądu lub sąd zarządzi inaczej. Przepis § 1a nakazuje stosować odpowiednio art. 358 KPK, dotyczący utrwalania przebiegu czynności przez uczestników. Paragraf 2 zawiera zamknięty katalog posiedzeń, które z mocy ustawy są jawne - wymienia w nim między innymi posiedzenia, o których mowa w art. 339 § 3 pkt 1, 2 i 5, art. 340, art. 341, art. 343 § 5, art. 343a, art. 603, art. 607l § 1, art. 607s § 3, art. 611c § 4 oraz art. 611ti § 1. Wreszcie § 3 przewiduje, że do posiedzeń odbywających się jawnie stosuje się odpowiednio przepisy rozdziału 42 Kodeksu, czyli regulacje o jawności rozprawy.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Art. 95b KPK dotyczy posiedzeń, a więc czynności sądowych innych niż rozprawa - na przykład posiedzeń przygotowawczych przed rozprawą, posiedzeń w przedmiocie warunkowego umorzenia postępowania czy skazania bez rozprawy. Reguła niejawności obowiązuje domyślnie, dlatego to nie sąd musi uzasadniać wyłączenie jawności, lecz raczej istnienie podstawy do dopuszczenia publiczności. Wyjątki działają dwutorowo: albo wynikają wprost z ustawy (katalog z § 2), albo z decyzji prezesa sądu lub sądu, który może zarządzić jawność konkretnego posiedzenia. Gdy posiedzenie jest jawne, jego przebieg w zakresie porządku, dostępu publiczności czy możliwości wyłączenia jawności ocenia się według przepisów o rozprawie.

Przykład

Sąd wyznacza posiedzenie w przedmiocie wniosku prokuratora o skazanie oskarżonego bez przeprowadzenia rozprawy. Ponieważ jest to jedno z posiedzeń wskazanych w § 2, odbywa się ono jawnie, a na salę może wejść zainteresowany sąsiad oskarżonego lub dziennikarz. Gdyby jednak tego samego dnia sąd rozpoznawał na posiedzeniu inną kwestię, nieobjętą katalogiem z § 2, posiedzenie byłoby co do zasady niejawne i osoby postronne nie zostałyby wpuszczone. Prezes sądu mógłby jednak zarządzić dopuszczenie publiczności również na to drugie posiedzenie.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest utożsamianie posiedzenia z rozprawą i zakładanie, że skoro rozprawa jest zasadniczo jawna, to jawne jest każde stawiennictwo przed sądem. Art. 95b KPK wprowadza regułę odwrotną dla posiedzeń. Drugim nieporozumieniem jest przekonanie, że niejawność posiedzenia oznacza wyłączenie z niego stron - wyłączenie jawności odnosi się do publiczności, a uprawnienia stron do udziału wynikają z odrębnych przepisów. Warto też pamiętać, że katalog z § 2 jest wyliczeniem konkretnych posiedzeń, a nie ogólną kategorią spraw. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni, czy dane posiedzenie jest jawne i jakie uprawnienia przysługują uczestnikowi.