Art. 95aa.

1. Co dokładnie stanowi przepis

Art. 95aa Kodeksu postępowania karnego wprowadza szczególną regułę proceduralną dla spraw, o których mowa w art. 4 § 2-4 Kodeksu karnego. Przepis ten wskazuje, że w takich sprawach orzeka na posiedzeniu sąd, który wydał wyrok w pierwszej instancji. Nie jest to ponowny proces ani wznowienie postępowania dowodowego, lecz odrębne postępowanie dotyczące wpływu zmiany ustawy karnej na prawomocne orzeczenie. Przy podejmowaniu decyzji sąd bierze pod uwagę wyłącznie czyn objęty wyrokiem oraz ustalenia faktyczne, które stanowiły podstawę tego wyroku. Oznacza to, że nie prowadzi się ponownego badania materiału dowodowego ani nie uwzględnia się nowych okoliczności faktycznych. Na wydane postanowienie stronom przysługuje zażalenie, co zapewnia kontrolę instancyjną.

2. Kiedy przepis ma zastosowanie

Art. 95aa KPK ma zastosowanie w przypadkach, w których po uprawomocnieniu się wyroku doszło do zmiany przepisów Kodeksu karnego w sposób opisany w art. 4 § 2, 3 lub 4 tego kodeksu. Chodzi o sytuacje, gdy czyn przestał być zabroniony pod groźbą kary, gdy obniżono górną granicę ustawowego zagrożenia albo gdy zmieniono rodzaj kary przewidzianej za dane przestępstwo. W takich wypadkach sąd pierwszej instancji musi rozstrzygnąć, czy dotychczasowy wyrok wymaga modyfikacji, na przykład obniżenia kary, zamiany kary pozbawienia wolności na karę łagodniejszą, a nawet stwierdzenia, że skazanie utraciło moc. Postępowanie to toczy się na posiedzeniu, a więc bez rozprawy, co przyspiesza rozpoznanie sprawy. Zastosowanie art. 95aa KPK nie zależy od tego, czy skazany odbywa karę, czy też kara została już w całości wykonana. Ważne jest, aby sąd oparł się na ustaleniach faktycznych przyjętych w prawomocnym wyroku, a nie na nowych ustaleniach.

3. Konkretny przykład zastosowania

Wyobraźmy sobie osobę skazaną prawomocnie za przestępstwo zagrożone karą pozbawienia wolności od roku do 10 lat. Sąd pierwszej instancji wymierzył jej karę 8 lat pozbawienia wolności. Po kilku latach Sejm zmienia Kodeks karny, obniżając górną granicę ustawowego zagrożenia za to przestępstwo do 5 lat. W takiej sytuacji, na podstawie art. 4 § 3 Kodeksu karnego, zachodzi konieczność obniżenia orzeczonej kary do nowej górnej granicy, czyli do 5 lat. Zgodnie z art. 95aa KPK, sprawę rozpoznaje sąd, który wydał wyrok w pierwszej instancji, i robi to na posiedzeniu. Sąd ten opiera się na czynie przypisanym skazanemu oraz na ustaleniach faktycznych z wyroku, nie przeprowadzając nowego postępowania dowodowego. Po wysłuchaniu stron sąd wydaje postanowienie obniżające karę do 5 lat, a na to postanowienie przysługuje zażalenie do sądu wyższej instancji. Przykład ten pokazuje, że procedura ma charakter techniczny i służy dostosowaniu wyroku do nowej regulacji, a nie ponownemu osądzeniu sprawy.

4. Częste nieporozumienia lub błędy

Częstym błędem jest przekonanie, że art. 95aa KPK nakazuje przeprowadzenie nowego postępowania dowodowego lub uchylenie wyroku. Tymczasem przepis wyraźnie stanowi, że sąd bierze pod uwagę czyn objęty wyrokiem i przypisany sprawcy na podstawie ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę tego wyroku. Nie wolno zatem czynić nowych ustaleń dotyczących winy, okoliczności czynu czy innych kwestii faktycznych. Innym nieporozumieniem jest mylenie tego postępowania z kasacją lub apelacją; art. 95aa KPK nie służy wzruszaniu wyroku z powodu błędów procesowych, ale wyłącznie dostosowaniu go do nowej ustawy karnej. W praktyce zdarza się, że strony próbują w tym trybie podnosić zarzuty dotyczące wadliwości pierwotnego postępowania, co jest niedopuszczalne. Należy pamiętać, że na postanowienie wydane na podstawie art. 95aa KPK przysługuje zażalenie, ale tylko w zakresie rozstrzygnięcia o zastosowaniu art. 4 § 2-4 Kodeksu karnego. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, aby ustalić, czy art. 95aa KPK i art. 4 § 2-4 Kodeksu karnego znajdują zastosowanie.