Art. 93a.

Co stanowi przepis

Art. 93a KPK wyznacza zakres kompetencji referendarza sądowego w postępowaniu karnym oraz sposób kwestionowania jego decyzji. Zgodnie z § 1 referendarz może wydawać postanowienia lub zarządzenia, ale wyłącznie w wypadkach wyraźnie określonych w ustawie - nie jest to kompetencja ogólna, lecz przyznawana punktowo przez konkretne przepisy. Paragraf 2 dodaje, że polecenia, które według ustawy wydaje sąd, może wydawać także referendarz sądowy. Paragraf 3 przewiduje szczególny środek zaskarżenia, jakim jest sprzeciw: przysługuje on stronom, a także osobie, której postanowienie bezpośrednio dotyczy, chyba że ustawa stanowi inaczej. Skutek wniesienia sprzeciwu jest daleko idący - postanowienie lub zarządzenie traci moc, czyli przestaje wywoływać skutki prawne. Paragraf 4 przewiduje kontrolę formalną: prezes sądu odmawia przyjęcia sprzeciwu wniesionego po terminie lub przez osobę nieuprawnioną.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Art. 93a KPK stosuje się wtedy, gdy w danej czynności procesowej ustawa dopuszcza działanie referendarza sądowego zamiast sądu. Podstawą jest zawsze konkretny przepis szczególny, który wskazuje, jaką decyzję referendarz może podjąć. Przepis ma znaczenie także dla uczestników postępowania, którzy chcą zakwestionować decyzję referendarza - wskazuje bowiem, że właściwym środkiem nie jest zażalenie, lecz sprzeciw. Krąg uprawnionych obejmuje strony oraz osobę, której postanowienie bezpośrednio dotyczy, a więc również podmiot niebędący stroną, jeżeli decyzja godzi w jego sytuację prawną. Wyjątki od tej zasady mogą wynikać z odrębnych przepisów ustawy.

Przykład

W sprawie karnej referendarz sądowy wydaje postanowienie dotyczące kwestii, w której ustawa wprost dopuszcza jego działanie, na przykład rozstrzygnięcie o charakterze porządkowym lub finansowym. Osoba, której to postanowienie bezpośrednio dotyczy, uznaje je za niesłuszne i w przewidzianym terminie wnosi sprzeciw. Wskutek złożenia sprzeciwu postanowienie referendarza traci moc, a sprawa wraca do rozpoznania w normalnym trybie. Gdyby jednak sprzeciw wniosła osoba niemająca w sprawie żadnego interesu prawnego lub gdyby złożono go po terminie, prezes sądu odmówiłby jego przyjęcia na podstawie § 4.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest zakładanie, że referendarz sądowy może wydawać dowolne decyzje procesowe - tymczasem art. 93a § 1 KPK wymaga wyraźnej podstawy ustawowej. Drugim nieporozumieniem jest mylenie sprzeciwu z zażaleniem: sprzeciw nie prowadzi do kontroli instancyjnej, lecz do utraty mocy zaskarżonej decyzji. Nie każda decyzja referendarza automatycznie podlega sprzeciwowi, jeżeli ustawa stanowi inaczej. Wreszcie odmowa przyjęcia sprzeciwu przez prezesa sądu nie jest oceną merytoryczną zarzutów, lecz wynikiem kontroli formalnej dotyczącej terminu i uprawnienia wnoszącego. W konkretnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, ponieważ ocena dopuszczalności i skutków sprzeciwu zależy od realiów danego postępowania.