Art. 669.

1. Co dokładnie stanowi przepis

Art. 669 KPK reguluje zasady doboru ławników w sądach wojskowych oraz możliwość zastąpienia ławników żołnierzy ławnikami sądu powszechnego. Paragraf 1 zakazuje, aby ławnikiem był żołnierz o stopniu niższym niż oskarżony pełniący czynną służbę wojskową, z wyjątkiem generała brygady lub kontradmirała. Paragraf 2 stanowi, że w sprawie o zbrodnię na wniosek oskarżonego złożony w terminie 7 dni od doręczenia zawiadomienia z pouczeniem, o którym mowa w art. 668 § 2, prezes sądu wojskowego wyznacza ławników sądu powszechnego, chyba że zachodzi art. 28 § 3. Paragraf 2a przyznaje analogiczne uprawnienie pokrzywdzonemu niebędącemu żołnierzem, a w wypadku z art. 55 § 1 wniosek dołącza się do aktu oskarżenia. Paragraf 3 upoważnia Ministra Sprawiedliwości do określenia w porozumieniu z Ministrem Obrony Narodowej rozporządzeniem technicznych zasad współpracy prezesów sądów wojskowych i powszechnych.

2. Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis art. 669 KPK stosuje się w postępowaniu przed sądami wojskowymi, gdy w składzie orzekającym mają zasiadać ławnicy. Paragraf 1 ma charakter ogólny i obowiązuje przy wyborze każdego ławnika żołnierza, niezależnie od rodzaju sprawy. Paragraf 2 znajduje zastosowanie wyłącznie w sprawach o zbrodnię, gdy oskarżony złoży wniosek w ustawowym terminie 7 dni od doręczenia mu zawiadomienia z pouczeniem z art. 668 § 2. Paragraf 2a rozszerza to uprawnienie na pokrzywdzonego niebędącego żołnierzem, w tym również w przypadku, gdy działa on jako oskarżyciel posiłkowy na podstawie art. 55 § 1. Paragraf 3 ma zastosowanie do wydania aktu wykonawczego regulującego kwestie proceduralne. Należy podkreślić, że wyznaczenie ławników sądu powszechnego nie następuje z urzędu, lecz wymaga wniosku uprawnionego podmiotu oraz braku przeszkody z art. 28 § 3.

3. Konkretny, codzienny przykład zastosowania

Rozważmy sprawę o zbrodnię rozboju, w której oskarżonym jest żołnierz w stopniu pułkownika. Sąd wojskowy planuje powołać do składu ławnika w stopniu majora, czyli niższym niż oskarżony. Zgodnie z art. 669 § 1 KPK major nie może pełnić funkcji ławnika w tej sprawie, chyba że posiadałby stopień generała brygady lub kontradmirała. Po skierowaniu aktu oskarżenia prokurator wojskowy doręcza oskarżonemu zawiadomienie z pouczeniem o prawie złożenia wniosku. Oskarżony w ciągu 7 dni składa wniosek o wyznaczenie do składu ławników sądu powszechnego zamiast ławników żołnierzy. Jeżeli nie zachodzi wypadek z art. 28 § 3, prezes sądu wojskowego uwzględnia wniosek i wyznacza ławników sądu powszechnego, co zwiększa bezstronność składu.

4. Częste nieporozumienia lub błędy przy stosowaniu przepisu

Częstym błędem jest przekonanie, że zakaz z § 1 art. 669 KPK dotyczy wszystkich ławników, podczas gdy obejmuje tylko ławników będących żołnierzami. Inna pomyłka to uznanie, że wniosek o wyznaczenie ławników sądu powszechnego można złożyć w dowolnym czasie, a przepis wymaga zachowania 7-dniowego terminu. Niektórzy nie wiedzą, że uprawnienie to przysługuje także pokrzywdzonemu niebędącemu żołnierzem, a nie wyłącznie oskarżonemu. Pojawia się również błędne założenie, że wyznaczenie ławników sądu powszechnego jest obligatoryjne, podczas gdy może być wyłączone w wypadku art. 28 § 3. Wreszcie, w sprawach z art. 55 § 1 wniosek pokrzywdzonego musi być dołączony do aktu oskarżenia, a nie składany osobno. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, aby prawidłowo ocenić możliwość skorzystania z tych uprawnień.