Art. 668.

Co dokładnie stanowi przepis?

Art. 668 Kodeksu postępowania karnego określa przesłanki, od których zależy, czy postępowanie przygotowawcze będzie prowadzone w formie śledztwa. Zgodnie z § 1 śledztwo prowadzi się obligatoryjnie w sprawach o zbrodnie. Natomiast w innych sprawach, czyli takich, które nie są zbrodniami, śledztwo może być prowadzone, gdy wymaga tego waga lub zawiłość sprawy. Ustawodawca posłużył się tu zwrotami nieostrymi, pozostawiając organowi prowadzącemu postępowanie pewien zakres oceny. Przepis § 2 dotyczy szczególnej sytuacji procesowej, w której prokurator wojskowy, postępując w myśl art. 334 § 2, ma obowiązek pouczyć oskarżonego oraz pokrzywdzonego niebędącego żołnierzem o prawie do złożenia wniosku, o którym mowa w art. 669 § 2 i 2a.

Kiedy przepis ma zastosowanie?

Przepis art. 668 KPK ma zastosowanie w toku postępowania przygotowawczego, gdy organ decyduje o formie tego postępowania. Jeżeli sprawa dotyczy zbrodni, czyli najcięższej kategorii przestępstw, forma śledztwa jest obligatoryjna i nie ma tu miejsca na uznaniowość. W przypadku innych spraw, to znaczy występków, a także spraw o przestępstwa skarbowe w zakresie określonym odrębnymi przepisami, śledztwo prowadzi się tylko wtedy, gdy organ uzna, że sprawa ma znaczną wagę lub jest szczególnie zawiła. Waga sprawy może wynikać na przykład z charakteru czynu, jego skutków lub osoby podejrzanego, natomiast zawiłość wiąże się ze skomplikowanym stanem faktycznym, koniecznością przeprowadzenia wielu dowodów lub złożoną kwalifikacją prawną. Drugi paragraf art. 668 stosuje się w postępowaniach wojskowych, gdy prokurator wojskowy podejmuje czynności wymienione w art. 334 § 2. Wówczas ma obowiązek poinformować oskarżonego i pokrzywdzonego niebędącego żołnierzem o możliwości złożenia wniosku o przekazanie sprawy do sądu powszechnego lub o dobrowolne poddanie się karze, stosownie do art. 669 § 2 i 2a.

Przykład zastosowania

Wyobraźmy sobie, że prokuratura prowadzi postępowanie w sprawie rozboju z użyciem niebezpiecznego narzędzia. Ponieważ rozbój kwalifikowany z art. 280 § 2 Kodeksu karnego jest zbrodnią, śledztwo będzie prowadzone obligatoryjnie na podstawie art. 668 § 1. Inny przykład: sprawa dotyczy oszustwa, które jest występkiem, ale w sprawie występuje wielu pokrzywdzonych, przestępczy proceder trwał kilka lat i wymaga analizy setek dokumentów bankowych. Prokurator może uznać, że ze względu na zawiłość sprawy konieczne jest prowadzenie śledztwa, a nie dochodzenia. W sprawie wojskowej, jeżeli prokurator wojskowy kieruje do sądu akt oskarżenia, stosując tryb z art. 334 § 2, ma obowiązek pouczyć oskarżonego żołnierza i pokrzywdzonego cywila o prawie do złożenia wniosku o rozpoznanie sprawy przez sąd powszechny albo o skazanie bez rozprawy. Dzięki temu osoby te mogą świadomie podjąć decyzję co do dalszego biegu postępowania.

Częste nieporozumienia

Jednym z częstych błędów jest uznawanie, że każda sprawa karna wymaga śledztwa. Tymczasem art. 668 KPK wyraźnie różnicuje formy postępowania przygotowawczego i śledztwo jest zarezerwowane dla zbrodni oraz spraw o dużej wadze lub zawiłości. Inne sprawy mogą być prowadzone w formie dochodzenia. Kolejne nieporozumienie dotyczy zwrotu "waga lub zawiłość sprawy". Nie są to pojęcia zdefiniowane w ustawie, co sprawia, że ich ocena ma charakter ocenny i może budzić kontrowersje, ale nie oznacza to dowolności. Organ powinien kierować się obiektywnymi okolicznościami, takimi jak skomplikowanie materiału dowodowego czy znaczenie społeczne czynu. W praktyce zdarza się też pomijanie obowiązku z § 2 art. 668 przez prokuratorów wojskowych, co może skutkować naruszeniem praw procesowych oskarżonego lub pokrzywdzonego. Należy pamiętać, że przepis ten ma charakter gwarancyjny i jego niezastosowanie może stanowić uchybienie procesowe. W sprawach indywidualnych, gdy pojawiają się wątpliwości co do formy postępowania lub pouczeń, warto skonsultować się z prawnikiem.