Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego.
Aktualizacja: 19 sierpnia 2026
Prawo zatrzymania osoby podejrzanej podlegającej właściwości sądów wojskowych przysługuje, w warunkach określonych w art. 244, także przełożonemu wojskowemu i wojskowym organom porządkowym.
Art. 664 KPK rozszerza krąg podmiotów uprawnionych do zatrzymania osoby podejrzanej, która podlega właściwości sądów wojskowych. Zgodnie z tym przepisem prawo zatrzymania – obok podmiotów, które wynikałyby z ogólnych reguł, takich jak Policja czy inne organy – przysługuje także przełożonemu wojskowemu oraz wojskowym organom porządkowym. Jest to norma o charakterze szczególnym, która uwzględnia specyfikę organizacji wojskowej i potrzebę zapewnienia dyscypliny oraz porządku w środowisku wojskowym. Przepis odsyła do art. 244 KPK, który określa ogólne przesłanki i warunki zatrzymania procesowego. Oznacza to, że zatrzymanie przez te podmioty musi być dokonane wyłącznie w sytuacjach i w sposób przewidziany w art. 244, czyli m.in. gdy istnieje uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa, a zachodzi obawa ucieczki, ukrycia się, zatarcia śladów lub gdy wymaga tego ochrona bezpieczeństwa. Art. 664 KPK nie tworzy więc nowej podstawy zatrzymania, lecz jedynie rozszerza krąg uprawnionych do wykonania tego środka w stosunku do osób podlegających sądownictwu wojskowemu.
Przepis stosuje się wyłącznie do osób podejrzanych, które podlegają właściwości sądów wojskowych. Właściwość sądów wojskowych w sprawach karnych regulują odrębne przepisy – w praktyce chodzi o żołnierzy pełniących służbę czynną oraz, w pewnych sytuacjach, inne osoby wymienione w ustawie (np. pracowników wojska w zakresie niektórych przestępstw). Zatrzymanie może nastąpić jedynie przy spełnieniu warunków z art. 244 KPK, to jest wtedy, gdy zachodzi uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa, a jednocześnie istnieje konkretna, wymieniona w tym przepisie przesłanka, na przykład obawa ucieczki lub potrzeba zapobieżenia popełnieniu kolejnego przestępstwa. Uprawnionymi są przełożony wojskowy – czyli osoba sprawująca nad danym żołnierzem bezpośrednią lub wyższą władzę służbową – oraz wojskowe organy porządkowe, takie jak Żandarmeria Wojskowa. Należy pamiętać, że art. 664 KPK nie upoważnia do zatrzymania każdej osoby, lecz tylko takiej, która podlega właściwości sądów wojskowych, a zatem zatrzymanie cywila przez przełożonego wojskowego na podstawie tego przepisu nie byłoby dopuszczalne.
Wyobraźmy sobie żołnierza pełniącego służbę w jednostce wojskowej, wobec którego istnieje uzasadnione podejrzenie, że dopuścił się przestępstwa przeciwko mieniu wojskowemu, na przykład kradzieży sprzętu z magazynu. Dowódca jednostki, będący przełożonym wojskowym, uzyskuje informację, że żołnierz zamierza opuścić teren jednostki i wyjechać za granicę. Ponieważ zachodzi obawa ucieczki, a spełnione są warunki z art. 244 KPK, dowódca może zatrzymać tego żołnierza. Dowódca nie musi czekać na przybycie Policji, choć w praktyce powinien niezwłocznie zawiadomić właściwe organy i przekazać zatrzymanego odpowiednim służbom, aby dalsze czynności prowadzono zgodnie z procedurą. Podobnie patrol Żandarmerii Wojskowej może zatrzymać żołnierza podejrzanego o popełnienie przestępstwa, gdy istnieje ryzyko zakłócenia porządku lub zatarcia śladów.
Najczęstszym błędem jest przekonanie, że art. 664 KPK daje przełożonemu wojskowemu lub wojskowym organom porządkowym prawo zatrzymania każdej osoby, która naruszyła dyscyplinę wojskową. Tymczasem przepis dotyczy wyłącznie osoby podejrzanej, czyli takiej, wobec której istnieje podejrzenie popełnienia przestępstwa, a nie wykroczenia lub przewinienia dyscyplinarnego. Ponadto zatrzymanie musi spełniać rygorystyczne przesłanki z art. 244 KPK, w tym wymóg istnienia konkretnej obawy lub potrzeby zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania. Kolejną pomyłką jest stosowanie tego przepisu wobec osób niepodlegających właściwości sądów wojskowych – na przykład wobec pracownika cywilnego wojska, który nie jest żołnierzem, chyba że ustawa wyraźnie rozciąga tę właściwość. Wreszcie niektórzy zapominają, że zatrzymanie przez przełożonego wojskowego lub wojskowy organ porządkowy ma charakter procesowy i pociąga za sobą obowiązki, takie jak poinformowanie zatrzymanego o przyczynach zatrzymania, umożliwienie kontaktu z obrońcą oraz niezwłoczne przekazanie sprawy właściwym organom. Niedopełnienie tych obowiązków może prowadzić do uznania zatrzymania za nieprawidłowe. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, aby ocenić zgodność konkretnego zatrzymania z przepisami.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
Na podstawie art. 664 KPK prawo zatrzymania osoby podejrzanej podlegającej właściwości sądów wojskowych przysługuje przełożonemu wojskowemu i wojskowym organom porządkowym, takim jak Żandarmeria Wojskowa.
Zatrzymanie musi być dokonane w warunkach określonych w art. 244 KPK, czyli wtedy, gdy istnieje uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa oraz zachodzi przynajmniej jedna z przesłanek, np. obawa ucieczki lub potrzeba zapobieżenia zatarcia śladów.
Nie, przepis dotyczy wyłącznie osób podejrzanych podlegających właściwości sądów wojskowych, czyli zasadniczo żołnierzy pełniących czynną służbę oraz innych osób wskazanych w ustawie, a nie cywilów.
Co do zasady zatrzymanie procesowe przez Żandarmerię Wojskową jest podobne do zatrzymania przez Policję, ale dotyczy tylko osób podlegających sądom wojskowym i musi być zgodne z art. 244 KPK. Po zatrzymaniu należy niezwłocznie przekazać osobę właściwym organom i zastosować wszystkie gwarancje procesowe.
Tak, art. 664 KPK nie wymaga zgody prokuratora, ale zatrzymanie musi spełniać przesłanki art. 244 KPK. Po zatrzymaniu przełożony powinien niezwłocznie zawiadomić prokuratora lub sąd i przekazać zatrzymanego, aby dalsze czynności odbywały się zgodnie z procedurą.
Powiadomimy Cię, gdy pojawią się nowe orzeczenia lub nowelizacje.
Skorzystaj z naszego asystenta AI, który wyjaśni Ci ten przepis prostym językiem.
Zapytaj AI