Art. 635.

Art. 635 KPK reguluje sposób ustalania kosztów procesu za postępowanie odwoławcze w sytuacji, gdy sąd odwoławczy zmienia na niekorzyść oskarżonego wyrok skazujący albo orzeczenie o warunkowym umorzeniu postępowania. Przepis wprowadza zasadę, że w takim wypadku nie ma znaczenia, kto wniósł środek odwoławczy - czy to oskarżony, jego obrońca, czy oskarżyciel (publiczny, posiłkowy lub prywatny). Niezależnie od tego, kto zainicjował kontrolę instancyjną, jeżeli finalny skutek postępowania odwoławczego jest niekorzystny dla oskarżonego, koszty tego postępowania ustala się na zasadach ogólnych, a więc tak, jakby to oskarżony przegrał sprawę w drugiej instancji. Oznacza to w praktyce, że oskarżony poniesie koszty postępowania odwoławczego, mimo że mógł nie być autorem apelacji lub zażalenia prowadzącego do pogorszenia jego sytuacji. Regulacja ta stanowi wyjątek od ogólnej zasady odpowiedzialności za wynik postępowania odwoławczego uzależnionej od tego, czyj środek odwoławczy okazał się skuteczny.

Przepis znajduje zastosowanie wyłącznie w postępowaniu odwoławczym, a więc na etapie rozpoznawania apelacji lub zażalenia od wyroku wydanego w pierwszej instancji. Konieczną przesłanką jest to, aby zaskarżone orzeczenie było wyrokiem skazującym lub orzeczeniem o warunkowym umorzeniu postępowania, a sąd odwoławczy w wyniku rozpoznania sprawy zmienił je na niekorzyść oskarżonego. Zmiana na niekorzyść może polegać na przykład na zaostrzeniu kary, uchyleniu warunkowego umorzenia na rzecz skazania, czy dodaniu okoliczności obciążających. Nie ma znaczenia, czy środek odwoławczy złożył oskarżony, jego obrońca, prokurator, oskarżyciel posiłkowy lub prywatny - regulacja działa niezależnie od podmiotu inicjującego kontrolę instancyjną. Artykuł 635 KPK nie znajdzie zastosowania, gdy sąd odwoławczy utrzyma wyrok w mocy lub zmieni go na korzyść oskarżonego, bo wówczas zastosowanie mają inne przepisy rozdziału o kosztach procesu.

Wyobraźmy sobie sytuację, w której sąd pierwszej instancji skazuje oskarżonego na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. Prokurator, niezadowolony z łagodności wyroku, wnosi apelację, domagając się kary bezwzględnej. Sąd odwoławczy uwzględnia apelację prokuratora i zmienia wyrok na niekorzyść oskarżonego, orzekając karę bez warunkowego zawieszenia. W takiej sytuacji, zgodnie z art. 635 KPK, koszty postępowania odwoławczego zostaną ustalone na zasadach ogólnych, co w praktyce oznacza obciążenie nimi oskarżonego, mimo że to nie on wniósł środek odwoławczy prowadzący do pogorszenia jego sytuacji.

Często błędnie zakłada się, że o obciążeniu kosztami postępowania odwoławczego decyduje wyłącznie to, kto wniósł apelację lub zażalenie i czy jego środek odniósł skutek. Tymczasem art. 635 KPK wprowadza wyjątek od tej reguły, koncentrując się na końcowym rezultacie postępowania - pogorszeniu sytuacji oskarżonego - a nie na formalnym autorstwie środka odwoławczego. Innym nieporozumieniem jest przekonanie, że przepis dotyczy każdej zmiany wyroku, podczas gdy w rzeczywistości odnosi się on tylko do zmiany na niekorzyść oskarżonego w zakresie wyroku skazującego lub warunkowego umorzenia postępowania. Należy również pamiętać, że "zasady ogólne" odsyłają do standardowych reguł ustalania kosztów procesu, które mogą się różnić w zależności od trybu postępowania oraz rodzaju orzeczenia. W praktyce warto zwrócić uwagę, że przepis ten może prowadzić do sytuacji, w której oskarżony ponosi koszty postępowania wywołanego apelacją prokuratora, co bywa odbierane jako niesprawiedliwe, choć wynika wprost z treści ustawy. W indywidualnych sprawach dotyczących ustalania kosztów procesu warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni konkretną sytuację procesową i możliwe konsekwencje finansowe.