Art. 633.

Co stanowi przepis

Artykuł 633 Kodeksu postępowania karnego reguluje sposób rozdzielenia kosztów procesu w sytuacji, gdy po jednej lub obu stronach postępowania występuje więcej niż jeden podmiot zobowiązany do ich poniesienia. Przepis dotyczy trzech konfiguracji procesowych: kilku oskarżonych, kilku oskarżycieli prywatnych lub posiłkowych, a także układu mieszanego, w którym koszty obciążają zarówno oskarżonych, jak i oskarżycieli. W każdym z tych przypadków sąd nie dzieli kosztów mechanicznie w równych częściach, lecz kieruje się zasadami słuszności. Ustawodawca wskazuje przy tym kryterium pomocnicze, które sąd ma brać pod uwagę w szczególności - są nim koszty faktycznie związane ze sprawą każdego z uczestników postępowania. Oznacza to, że wysokość obciążenia poszczególnego oskarżonego lub oskarżyciela powinna odzwierciedlać zakres jego udziału w sprawie, liczbę czynności procesowych go dotyczących oraz stopień, w jakim jego działania lub zarzuty generowały dodatkowe koszty.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie na etapie końcowego rozliczenia kosztów procesu, a więc wtedy, gdy sąd wydaje orzeczenie kończące postępowanie i musi ustalić, kto i w jakiej części ponosi koszty sądowe oraz inne wydatki związane ze sprawą. Warunkiem jego zastosowania jest wystąpienie po stronie zobowiązanych do poniesienia kosztów więcej niż jednego podmiotu - czy to kilku współoskarżonych w jednym procesie, czy kilku oskarżycieli prywatnych lub posiłkowych działających w tej samej sprawie. Przepis obejmuje także sytuacje mieszane, gdy po obu stronach procesu występują zarówno oskarżeni, jak i oskarżyciele, którzy wspólnie ponoszą koszty. Sąd, ustalając udział każdego z nich, bierze pod uwagę okoliczności indywidualne, takie jak zakres zarzutów, wynik postępowania wobec danej osoby, czy też to, czy dana osoba swoim zachowaniem procesowym przyczyniła się do zwiększenia kosztów.

Przykład z życia codziennego

Wyobraźmy sobie proces, w którym trzech oskarżonych odpowiada za wspólnie popełnione przestępstwo gospodarcze, przy czym zakres dowodów i liczba przesłuchanych świadków różni się w zależności od roli każdego z nich w przestępstwie. Jeden z oskarżonych był głównym organizatorem i to wobec niego przeprowadzono najwięcej czynności dowodowych, w tym kosztowną opinię biegłego z zakresu księgowości, podczas gdy pozostali dwaj mieli role poboczne i ich udział w generowaniu kosztów był znikomy. Sąd, wydając wyrok skazujący wobec wszystkich trzech, na podstawie art. 633 KPK nie dzieli kosztów procesu po równo, lecz zasądza od głównego organizatora wyższą kwotę, odpowiadającą kosztom związanym z opinią biegłego i dodatkowymi czynnościami dotyczącymi jego osoby, a od pozostałych oskarżonych kwoty odpowiednio niższe. Takie rozstrzygnięcie odzwierciedla zasadę słuszności, ponieważ każdy z oskarżonych ponosi koszty proporcjonalne do związku jego sprawy z konkretnymi wydatkami procesowymi.

Częste nieporozumienia

Często błędnie zakłada się, że koszty procesu w sprawach z wieloma oskarżonymi lub oskarżycielami dzielą się automatycznie po równo między wszystkich uczestników - tymczasem art. 633 KPK wyraźnie odrzuca taki mechanizm na rzecz oceny opartej na zasadach słuszności. Innym błędem jest przekonanie, że przepis ten dotyczy wyłącznie oskarżonych - w rzeczywistości obejmuje on również oskarżycieli prywatnych i posiłkowych, a także sytuacje, w których koszty obciążają jednocześnie oskarżonych i oskarżycieli. Należy też pamiętać, że wskazane w przepisie kryterium kosztów związanych ze sprawą danej osoby ma charakter przykładowy, o czym świadczy sformułowanie "w szczególności" - sąd może wziąć pod uwagę również inne okoliczności istotne dla sprawiedliwego rozdzielenia obciążeń. Warto również zaznaczyć, że decyzja sądu w tym zakresie ma charakter ocenny i zależy od konkretnych okoliczności danej sprawy, co oznacza, że podobne sprawy mogą zakończyć się różnym rozłożeniem kosztów. W indywidualnej sprawie dotyczącej podziału kosztów procesu warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni wszystkie okoliczności mające znaczenie dla ostatecznego rozstrzygnięcia.