Art. 632a.

1. Co dokładnie stanowi przepis

Art. 632a KPK określa, kto może ponieść koszty procesu, gdy postępowanie zostało umorzone albo gdy oskarżonego uniewinniono. W wyjątkowych wypadkach, po umorzeniu postępowania, sąd może obciążyć oskarżonego kosztami procesu w całości albo w części. Jeżeli sprawa toczy się z oskarżenia prywatnego, § 1 pozwala sądowi obciążyć kosztami oskarżonego albo Skarb Państwa. Paragraf 2 przewiduje sytuacje, w których po uniewinnieniu lub umorzeniu sąd orzeka o ponoszeniu kosztów przez oskarżonego w całości albo w części. Chodzi o skierowanie przeciwko sobie podejrzenia popełnienia czynu zabronionego, ukrywanie się przyczyniające się do przedawnienia karalności albo umorzenie na podstawie art. 11 § 1.

2. Kiedy przepis ma zastosowanie

§ 1 art. 632a KPK ma zastosowanie wtedy, gdy postępowanie zostało umorzone i jednocześnie zachodzi wyjątkowy wypadek. Przepis posługuje się zwrotem „może orzec”, dlatego pozostawia sądowi możliwość wydania takiego rozstrzygnięcia. Treść przepisu nie wskazuje, jakie konkretnie okoliczności tworzą wyjątkowy wypadek. § 2 dotyczy uniewinnienia oskarżonego lub umorzenia postępowania, ale wymaga wystąpienia co najmniej jednej z wymienionych przesłanek. Pierwsze dwie odnoszą się odpowiednio do wywołania podejrzenia wobec siebie oraz do ukrywania się, które przyczyniło się do przedawnienia karalności, a trzecia do umorzenia na podstawie art. 11 § 1. Odrębnie § 3 obejmuje umorzenie spowodowane cofnięciem wniosku o ściganie po rozpoczęciu przewodu sądowego.

3. Konkretny, codzienny przykład zastosowania

Przykładowo oskarżony staje przed sądem w sprawie wszczętej na wniosek o ściganie, a po rozpoczęciu przewodu sądowego wniosek zostaje cofnięty. Z tego powodu sąd umarza postępowanie. W takiej sytuacji § 3 art. 632a KPK pozwala sądowi orzec, że oskarżony poniesie koszty procesu w całości albo w części. Samo cofnięcie wniosku nie oznacza jednak automatycznie, że koszty muszą zostać nałożone na oskarżonego, ponieważ przepis używa sformułowania „może orzec”.

4. Częste nieporozumienia lub błędy przy stosowaniu przepisu

Błędem jest przyjęcie, że każde umorzenie postępowania zawsze prowadzi do obciążenia oskarżonego kosztami procesu. W § 1 art. 632a KPK taka możliwość została ograniczona do wyjątkowych wypadków. Przy uniewinnieniu albo umorzeniu na podstawie § 2 trzeba ustalić, czy zachodzi jedna z konkretnie wskazanych w tym przepisie przesłanek. Nie należy też rozszerzać § 3 na każde cofnięcie wniosku o ściganie, ponieważ przepis mówi o cofnięciu po rozpoczęciu przewodu sądowego. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem.