Art. 618k.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 618k KPK reguluje tryb ubiegania się o należności przysługujące osobom, które uczestniczą w czynnościach procesowych, a nie są funkcjonariuszami organów procesowych. Paragraf 1 wprowadza zasadę wnioskowości: należności wskazane w art. 618a, art. 618b, art. 618d oraz art. 618f-618h nie są przyznawane z urzędu, lecz wyłącznie na wniosek osoby uprawnionej. Paragraf 2 określa formę i termin - wniosek składa się ustnie do protokołu albo na piśmie, w terminie zawitym 3 dni od dnia zakończenia czynności z udziałem osoby uprawnionej, a w przypadku osoby towarzyszącej świadkowi (art. 618d) - od zakończenia czynności z udziałem świadka, któremu ona towarzyszyła. Paragraf 3 przewiduje, że roszczenie o zwrot tych należności przedawnia się z upływem 3 lat od dnia jego powstania. Paragraf 4 nakłada na organ obowiązek pouczenia świadka, osoby mu towarzyszącej, biegłego, tłumacza oraz specjalisty o prawie i sposobie zgłoszenia wniosku oraz o skutkach niezachowania terminu.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się zawsze wtedy, gdy osoba wezwana lub dopuszczona do udziału w czynności procesowej poniosła koszty albo utraciła zarobek, względnie wykonała czynność, za którą przysługuje jej wynagrodzenie. Dotyczy to w szczególności świadków, osób im towarzyszących, biegłych, tłumaczy oraz specjalistów niebędących funkcjonariuszami organów procesowych. Warunkiem uzyskania należności jest złożenie wniosku, a punktem odniesienia dla biegu trzydniowego terminu jest zakończenie konkretnej czynności, w której osoba uprawniona brała udział. Termin ma charakter zawity, co oznacza, że jego niezachowanie powoduje utratę uprawnienia, choć w postępowaniu karnym istnieje instytucja przywrócenia terminu zawitego przy braku winy. Trzyletni okres z § 3 odnosi się natomiast do przedawnienia roszczenia już przyznanego lub powstałego, a nie zastępuje terminu na złożenie wniosku.

Przykład

Pani Anna została wezwana w charakterze świadka do sądu w innym mieście. Dojazd pociągiem, powrót oraz jeden dzień nieobecności w pracy oznaczają dla niej realny wydatek i utratę zarobku. Bezpośrednio po zakończeniu przesłuchania zgłasza ustnie do protokołu wniosek o zwrot kosztów podróży i utraconego zarobku, załączając bilety oraz zaświadczenie od pracodawcy. Gdyby tego nie zrobiła na miejscu, miałaby na złożenie pisemnego wniosku jeszcze 3 dni od dnia zakończenia czynności, zgodnie z art. 618k § 2 KPK.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest przekonanie, że sąd przyzna zwrot kosztów automatycznie - tak nie jest, konieczny jest wniosek. Drugim jest mylenie terminu 3 dni z okresem 3 lat: ten pierwszy dotyczy zgłoszenia żądania, drugi przedawnienia roszczenia. Nie należy też zakładać, że brak pouczenia pozostaje bez znaczenia - obowiązek z § 4 służy właśnie temu, aby uprawniony nie utracił świadczenia z powodu nieznajomości procedury. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem.