Art. 618ia.

Co stanowi przepis

Art. 618ia KPK reguluje kwestię finansową związaną z obecnością asystenta rodziny w czynnościach sądowych w postępowaniu karnym. W § 1 ustawodawca przesądza, że asystentowi rodziny przysługuje ryczałt za udział w posiedzeniu albo rozprawie, o których mowa w art. 76a § 1 Kodeksu postępowania karnego. Świadczenie ma charakter ryczałtowy, co oznacza, że jest to kwota z góry określona, niezależna od szczegółowego rozliczania poszczególnych wydatków poniesionych przez asystenta. W § 2 przepis zawiera upoważnienie ustawowe: wysokość tego ryczałtu określa w drodze rozporządzenia Minister Sprawiedliwości, działający w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw finansów publicznych. Ustawodawca wskazał również kryterium, którym organy te mają się kierować, a jest nim przewidywany średni koszt stawiennictwa i udziału asystenta rodziny w posiedzeniu albo rozprawie.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Art. 618ia KPK znajduje zastosowanie wyłącznie wtedy, gdy asystent rodziny bierze udział w posiedzeniu albo rozprawie w sytuacji przewidzianej w art. 76a § 1 KPK, czyli w powiązaniu z udziałem asystenta w postępowaniu dotyczącym określonych kategorii uczestników procesu. Podstawą wypłaty jest zatem faktyczny udział w konkretnej czynności sądowej, a nie samo pełnienie funkcji asystenta rodziny czy wykonywanie innych zadań poza salą sądową. Konkretna kwota nie wynika z samego Kodeksu, lecz z aktu wykonawczego, dlatego jej ustalenie wymaga sięgnięcia do obowiązującego rozporządzenia. Przepis nie różnicuje stawki w zależności od tego, czy chodzi o posiedzenie, czy o rozprawę - w obu przypadkach mowa jest o ryczałcie. Ryczałt należy do kategorii kosztów postępowania, a więc jego rozliczenie następuje w ramach ogólnych zasad ponoszenia i zwrotu wydatków w procesie karnym.

Przykład

Asystent rodziny zostaje wezwany do udziału w rozprawie w sądzie rejonowym oddalonym o kilkadziesiąt kilometrów od jego miejsca pracy. Dojeżdża na termin, uczestniczy w czynności, a następnie występuje o przyznanie należności związanych z tym stawiennictwem. Sąd nie prowadzi wówczas szczegółowego rozliczenia biletów czy kosztów paliwa, lecz przyznaje kwotę ryczałtową wynikającą z rozporządzenia wydanego na podstawie art. 618ia § 2 KPK. Gdyby ten sam asystent uczestniczył w kolejnym terminie tej samej sprawy, ryczałt przysługiwałby ponownie, ponieważ przepis wiąże świadczenie z udziałem w posiedzeniu albo rozprawie.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że art. 618ia KPK sam wskazuje kwotę świadczenia - przepis jedynie ustanawia prawo do ryczałtu i odsyła do rozporządzenia. Drugim jest traktowanie ryczałtu jak wynagrodzenia za całość pracy asystenta rodziny; w rzeczywistości pokrywa on koszty związane ze stawiennictwem i udziałem w czynności sądowej. Zdarza się też mylenie tego świadczenia z należnościami przysługującymi świadkom lub biegłym, które mają odrębne podstawy prawne. Nieporozumieniem jest wreszcie założenie, że ryczałt należy się za każdą aktywność asystenta w sprawie karnej - przepis odnosi się do udziału w posiedzeniu albo rozprawie, o których mowa w art. 76a § 1 KPK. W sprawie indywidualnej, zwłaszcza przy sporze co do zakresu lub sposobu rozliczenia należności, warto skonsultować się z prawnikiem.