Art. 618fa.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 618fa KPK wprowadza możliwość wcześniejszej wypłaty biegłemu części albo całości przewidywanego wynagrodzenia, jeszcze zanim opinia zostanie sporządzona i złożona w sprawie. Zgodnie z § 1 organ procesowy, a więc sąd lub prokurator prowadzący postępowanie, może w wyjątkowych wypadkach postanowić o wypłacie określonej kwoty pieniężnej na poczet wynagrodzenia, jednorazowo albo w ratach. Warunkiem jest to, aby takie rozwiązanie było uzasadnione szczególną czasochłonnością czynności niezbędnych do wydania opinii lub innymi szczególnymi okolicznościami. Paragraf 2 przesądza, że na postanowienie w przedmiocie wypłaty na poczet wynagrodzenia zażalenie nie przysługuje, co oznacza brak zwykłej kontroli instancyjnej takiej decyzji. Paragraf 3 nakłada natomiast na biegłego obowiązek zwrotu wypłaconej kwoty w zakresie, w jakim przewyższa ona wynagrodzenie ostatecznie przyznane, a w wypadkach określonych w art. 618f § 4a i 4b - obowiązek zwrotu całej wypłaconej kwoty, jeżeli wynagrodzenie biegłemu nie przysługuje albo od jego przyznania odstąpiono.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis dotyczy wyłącznie postępowania karnego i wyłącznie biegłych, którym organ procesowy zlecił wydanie opinii. Zastosowanie art. 618fa KPK ma charakter wyjątkowy - ustawodawca wprost mówi o "wyjątkowych wypadkach", więc zaliczkowa wypłata nie jest regułą ani uprawnieniem biegłego, którego mógłby się on skutecznie domagać. Typowe sytuacje to opinie wymagające wielomiesięcznych badań, licznych czynności terenowych, analiz laboratoryjnych czy przetworzenia bardzo obszernego materiału dowodowego. Inne szczególne okoliczności to klauzula otwarta, którą organ procesowy ocenia w realiach konkretnej sprawy. Decyzja zapada w formie postanowienia, a jego niezaskarżalność wynika bezpośrednio z § 2.

Przykład

Sąd dopuszcza dowód z opinii biegłego z zakresu informatyki śledczej, który ma odtworzyć i przeanalizować zawartość kilkudziesięciu nośników danych zabezpieczonych w sprawie gospodarczej. Biegły wskazuje, że same czynności techniczne zajmą kilka miesięcy pracy i wymagają zaangażowania znacznych środków. Sąd, uznając czasochłonność czynności za szczególną, postanawia o wypłacie na poczet wynagrodzenia kwoty płatnej w dwóch ratach. Jeżeli po złożeniu opinii ostatecznie przyznane wynagrodzenie okaże się niższe od kwoty już wypłaconej, biegły będzie zobowiązany zwrócić różnicę stosownie do § 3.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest traktowanie wypłaty z art. 618fa KPK jako ostatecznego rozliczenia - jest to jedynie kwota na poczet wynagrodzenia, które przyznaje się dopiero po ocenie wykonanej pracy. Drugim jest przekonanie, że odmowę zaliczki można zaskarżyć zażaleniem; § 2 wyłącza taki środek. Trzecim nieporozumieniem jest założenie, że otrzymana kwota zawsze pozostaje przy biegłym - w razie nieprzysługiwania wynagrodzenia lub odstąpienia od jego przyznania w wypadkach z art. 618f § 4a i 4b zwrotowi podlega całość wypłaty. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.