Art. 618d.

Co stanowi przepis

Art. 618d KPK zawiera tak zwane odesłanie, czyli nakazuje stosować "odpowiednio" przepisy art. 618a-618c KPK do osoby, która towarzyszy świadkowi wezwanemu przez sąd lub organ prowadzący postępowanie przygotowawcze. Przepisy, do których odsyła ten artykuł, regulują należności przysługujące świadkowi w związku ze stawiennictwem: zwrot kosztów podróży, kosztów noclegu i utrzymania w miejscu wykonywania czynności oraz rekompensatę za utracony zarobek lub dochód. Dzięki art. 618d KPK analogiczne uprawnienia może uzyskać opiekun, który przybył razem ze świadkiem. Warunkiem jest to, że świadek nie mógł stawić się na wezwanie bez opieki tej osoby. Zwrot "odpowiednio" oznacza, że reguły dotyczące świadka stosuje się z uwzględnieniem odmiennej roli osoby towarzyszącej, która sama nie składa zeznań.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie wtedy, gdy stan zdrowia, wiek, niepełnosprawność albo inna obiektywna przyczyna sprawiają, że świadek nie jest w stanie samodzielnie dotrzeć na czynność procesową i wziąć w niej udziału. Kluczowa jest przesłanka konieczności opieki - nie wystarczy, że ktoś towarzyszył świadkowi dla wygody, kurtuazji czy wsparcia psychicznego, jeżeli świadek mógł stawić się sam. Art. 618d KPK obejmuje zarówno wezwania kierowane przez sąd na etapie postępowania sądowego, jak i wezwania organu prowadzącego postępowanie przygotowawcze, na przykład prokuratora lub Policji. Ocena, czy opieka była niezbędna, należy do organu rozstrzygającego o przyznaniu należności i opiera się na okolicznościach konkretnej sprawy.

Przykład

Starsza osoba poruszająca się na wózku inwalidzkim zostaje wezwana w charakterze świadka do sądu w innym mieście. Ze względu na ograniczoną sprawność nie jest w stanie odbyć podróży ani dostać się na salę rozpraw bez pomocy, więc towarzyszy jej dorosła córka, która bierze na ten dzień urlop bezpłatny i pokrywa koszty biletów kolejowych dla obojga. Po zakończeniu czynności córka może wystąpić o zwrot swoich kosztów podróży, a także o wyrównanie utraconego zarobku, powołując się na art. 618d KPK w związku z art. 618a-618c KPK. Wniosek warto złożyć niezwłocznie, dołączając bilety i dokument potwierdzający wysokość utraconego dochodu.

Częste nieporozumienia

Najczęstszy błąd to założenie, że każda osoba przychodząca ze świadkiem automatycznie otrzyma zwrot kosztów - tak nie jest, ponieważ liczy się realna niemożność samodzielnego stawiennictwa. Drugim nieporozumieniem jest przekonanie, że należności przyznawane są z urzędu; w praktyce konieczne jest zgłoszenie żądania i wykazanie poniesionych wydatków. Bywa też mylnie przyjmowane, że osoba towarzysząca nabywa uprawnienia procesowe strony lub świadka, podczas gdy art. 618d KPK dotyczy wyłącznie należności finansowych. Wreszcie odesłanie "odpowiednie" nie oznacza automatycznego powielenia wszystkich reguł - część z nich stosuje się z modyfikacjami wynikającymi z roli opiekuna. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni zasadność i sposób sformułowania wniosku.