Art. 618c.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 618c KPK porządkuje zasady przyznawania świadkowi należności, o których mowa w art. 618a i art. 618b KPK, czyli zwrotu kosztów podróży, noclegu, utrzymania oraz zarobku lub dochodu utraconego z powodu stawiennictwa na wezwanie. Paragraf 1 przesądza, że prawo do żądania tych należności przysługuje osobie wezwanej w charakterze świadka już wtedy, gdy się stawiła, nawet jeżeli ostatecznie nie została przesłuchana. Paragraf 2 wprowadza ograniczenie ilościowe: jeżeli ta sama osoba została wezwana jako świadek w kilku sprawach na ten sam dzień, należności przyznaje się jej tylko jeden raz. Paragraf 3 dotyczy natomiast sytuacji odwrotnej - osoby, która zgłosiła się bez wezwania sądu lub organu prowadzącego postępowanie przygotowawcze; takiej osobie należności mogą być przyznane wyłącznie wtedy, gdy rzeczywiście została przesłuchana. Przepis rozdziela więc dwa tytuły do zwrotu kosztów: samo podporządkowanie się wezwaniu oraz faktyczny udział w czynności.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Art. 618c KPK stosuje się w postępowaniu karnym, zarówno na etapie postępowania przygotowawczego, jak i przed sądem, ilekroć osoba fizyczna występuje w roli świadka i domaga się zwrotu poniesionych kosztów. Kluczową przesłanką z § 1 jest stawiennictwo na wezwanie - to ono uruchamia prawo do żądania należności, niezależnie od tego, czy czynność procesowa doszła do skutku, czy została odroczona. Przesłanka z § 2 aktualizuje się przy zbiegu wezwań w tym samym dniu, co zdarza się przy sprawach rozpoznawanych w jednym budynku sądu. Przesłanka z § 3 wymaga natomiast wykazania, że świadek został przesłuchany, ponieważ zgłoszenie się z własnej inicjatywy nie jest wykonaniem obowiązku procesowego. Rozstrzygnięcie o należnościach zapada w formie decyzji organu, przed którym świadek się stawił.

Przykład

Pani Anna otrzymuje wezwanie na rozprawę i dojeżdża do sądu w innym mieście, ponosząc koszt biletu kolejowego oraz tracąc dniówkę w pracy. Rozprawa zostaje odroczona jeszcze przed wywołaniem sprawy i pani Anna nie składa zeznań, mimo to na podstawie art. 618c § 1 KPK może żądać zwrotu kosztów podróży i utraconego zarobku, ponieważ obowiązek stawiennictwa wykonała. Gdyby tego samego dnia była wezwana jeszcze w drugiej sprawie w tym samym sądzie, należności otrzymałaby tylko raz, zgodnie z § 2. Gdyby zaś przyszła do sądu bez wezwania, licząc na złożenie zeznań, zwrot kosztów byłby możliwy dopiero po jej przesłuchaniu.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest przekonanie, że zwrot kosztów należy się dopiero po zeznaniach - § 1 wyraźnie temu przeczy w odniesieniu do osoby wezwanej. Drugim nieporozumieniem jest oczekiwanie odrębnego zwrotu za każdą sprawę w tym samym dniu, czemu sprzeciwia się § 2. Mylące bywa też traktowanie art. 618c KPK jako podstawy do ustalania wysokości należności - tę określają art. 618a i art. 618b KPK, a omawiany przepis reguluje jedynie przesłanki ich przyznania. Warto również pamiętać o konieczności terminowego zgłoszenia żądania i udokumentowania wydatków. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.