Art. 612.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 612 KPK reguluje dwie odrębne, choć powiązane gwarancje przysługujące cudzoziemcom pozbawionym wolności w polskim postępowaniu karnym. Zgodnie z § 1, o każdym przypadku zastosowania tymczasowego aresztowania wobec obywatela państwa obcego zawiadamia się niezwłocznie właściwy miejscowo urząd konsularny tego państwa, a gdy takiego urzędu nie ma - przedstawicielstwo dyplomatyczne. Zawiadomienie następuje jednak na prośbę osoby aresztowanej, co oznacza, że to ona decyduje, czy jej państwo ojczyste ma zostać poinformowane. Paragraf 2 dotyczy sytuacji zatrzymania: zatrzymanemu cudzoziemcowi należy, również na jego prośbę, umożliwić nawiązanie w dostępnej formie kontaktu z urzędem konsularnym lub przedstawicielstwem dyplomatycznym. Jeżeli zatrzymany nie posiada żadnego obywatelstwa, kontakt ma dotyczyć przedstawiciela państwa, w którym osoba ta ma stałe miejsce zamieszkania.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przesłanką stosowania art. 612 KPK jest pozbawienie wolności osoby, która nie jest obywatelem polskim, w związku z postępowaniem karnym prowadzonym w Polsce. Paragraf 1 odnosi się do środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania, a więc do sytuacji, w której o pozbawieniu wolności decyduje sąd. Paragraf 2 obejmuje wcześniejszy etap, czyli zatrzymanie, które ma charakter krótkotrwały i następuje najczęściej z inicjatywy Policji lub innego uprawnionego organu. Wspólnym warunkiem uruchomienia obu obowiązków jest prośba osoby pozbawionej wolności - organ nie działa w tym zakresie z urzędu wbrew jej woli. Odrębną kategorią są bezpaństwowcy, dla których punktem odniesienia jest państwo stałego zamieszkania, a nie obywatelstwa.

Przykład

Obywatel państwa obcego zostaje zatrzymany w Warszawie w związku z podejrzeniem popełnienia przestępstwa. Podczas czynności oświadcza, że chce poinformować konsulat swojego kraju o zatrzymaniu, wobec czego organ zatrzymujący powinien umożliwić mu kontakt w dostępnej formie, na przykład telefonicznie. Jeżeli następnie sąd zastosuje wobec tej osoby tymczasowe aresztowanie, a osoba ta o to poprosi, właściwy urząd konsularny zostaje o tym niezwłocznie zawiadomiony. Gdyby w Polsce nie działał urząd konsularny tego państwa, zawiadomienie kieruje się do jego przedstawicielstwa dyplomatycznego.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że konsulat jest informowany automatycznie o każdym zatrzymaniu cudzoziemca - przepis wiąże ten obowiązek z prośbą osoby zainteresowanej. Drugim jest utożsamianie zatrzymania z tymczasowym aresztowaniem, choć art. 612 KPK traktuje te sytuacje odrębnie i przewiduje dla nich różne rozwiązania: zawiadomienie urzędu oraz umożliwienie kontaktu. Trzecim nieporozumieniem jest oczekiwanie, że konsul przejmie obronę w sprawie karnej lub doprowadzi do zwolnienia zatrzymanego, podczas gdy przepis mówi wyłącznie o zawiadomieniu i kontakcie. Wreszcie pomijana bywa sytuacja bezpaństwowców, wobec których punktem odniesienia jest państwo stałego zamieszkania. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni przebieg czynności i przysługujące uprawnienia.