Art. 613.

Co stanowi przepis

Art. 613 KPK reguluje sposób, w jaki polskie sądy i prokuratorzy kontaktują się z organami państw obcych mającymi siedzibę za granicą oraz z osobami wymienionymi w art. 578 i art. 579 Kodeksu postępowania karnego. Zasadą wyrażoną w § 1 jest droga pośrednia: każdorazowe porozumiewanie się następuje za pośrednictwem Ministra Sprawiedliwości, a ten w razie potrzeby korzysta z pośrednictwa ministra właściwego do spraw zagranicznych. Dotyczy to również doręczania pism procesowych, co przepis wprost zaznacza, aby nie było wątpliwości, że kanał dyplomatyczny obejmuje także tę czynność. Przepis wskazuje jednocześnie katalog wyjątków, w których droga przez Ministra Sprawiedliwości nie jest wymagana: są to wypadki określone w art. 592a-592f i art. 595 oraz w rozdziałach 62a-62d, 65a-65d, 66a-66d i 66f-66k. Paragraf 2 przewiduje dodatkowe uproszczenie: z urzędami konsularnymi obcego państwa działającymi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej sądy i prokuratorzy mogą porozumiewać się bezpośrednio, ale tylko w wypadkach określonych przez Ministra Sprawiedliwości.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie wtedy, gdy w toku postępowania karnego pojawia się potrzeba kontaktu z zagranicą, na przykład przy wnioskach o pomoc prawną, przy przekazywaniu dokumentów czy przy doręczeniach za granicę. Warunkiem sięgnięcia po tryb z § 1 jest to, że organ obcego państwa ma siedzibę poza granicami Polski, a sprawa nie mieści się w żadnym z wyliczonych wyjątków. Wyjątki obejmują w szczególności instytucje oparte na współpracy wewnątrz Unii Europejskiej i na uproszczonych mechanizmach przekazywania wniosków, gdzie ustawodawca dopuścił kontakt bezpośredni między organami. Jeżeli natomiast adresatem jest urząd konsularny państwa obcego działający w Polsce, zastosowanie może znaleźć § 2, o ile Minister Sprawiedliwości wskazał daną kategorię spraw jako objętą kontaktem bezpośrednim.

Przykład

Prokurator prowadzi śledztwo dotyczące oszustwa, w którym istotny świadek mieszka na stałe w państwie spoza Unii Europejskiej. Aby uzyskać jego przesłuchanie, konieczne jest zwrócenie się do tamtejszego organu wymiaru sprawiedliwości z wnioskiem o pomoc prawną. Ponieważ sprawa nie mieści się w wyjątkach wskazanych w art. 613 § 1 KPK, wniosek nie jest wysyłany wprost do zagranicznej prokuratury, lecz kierowany do Ministra Sprawiedliwości, który przekazuje go dalej, w razie potrzeby korzystając z pośrednictwa ministra właściwego do spraw zagranicznych. Ta sama droga obowiązuje przy doręczeniu świadkowi wezwania, jeżeli miałoby ono nastąpić przez organ obcego państwa.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest przyjęcie, że sąd lub prokurator zawsze może napisać bezpośrednio do zagranicznego organu, ponieważ kontakt bezpośredni jest dziś częsty w sprawach unijnych. Tymczasem art. 613 KPK odwraca tę perspektywę: bezpośredniość jest wyjątkiem, a nie regułą, i wynika z wyraźnie wskazanych przepisów. Drugim nieporozumieniem jest utożsamianie urzędu konsularnego państwa obcego w Polsce z organem mającym siedzibę za granicą - w pierwszym przypadku może działać uproszczony tryb z § 2, ale tylko w wypadkach określonych przez Ministra Sprawiedliwości. Mylone bywa też pośrednictwo Ministra Sprawiedliwości z merytoryczną oceną wniosku, podczas gdy chodzi tu przede wszystkim o kanał przekazywania korespondencji. W sprawie indywidualnej, zwłaszcza gdy chodzi o skutki doręczenia pisma za granicę, warto skonsultować się z prawnikiem.