Art. 611n.

Co stanowi przepis

Art. 611n. KPK reguluje ostateczny etap postępowania z wnioskiem Międzynarodowego Trybunału Karnego o udzielenie pomocy prawnej. Przepis odnosi się do sytuacji szczególnej, w której Trybunał zwraca się o dokonanie czynności innej niż wprost przewidziana w Statucie Trybunału. Norma nakazuje sądowi lub prokuratorowi odmówić udzielenia takiej pomocy, jeżeli wykonanie żądanej czynności pozostaje niedopuszczalne na mocy ustawy, a niedopuszczalność ta utrzymuje się mimo wcześniejszych ustaleń poczynionych z Trybunałem. Warunkiem odmowy jest ponadto to, że pomoc prawna nie może zostać udzielona pod żadnym warunkiem, w późniejszym terminie ani w inny sposób. Konstrukcja przepisu wskazuje więc, że odmowa jest rozwiązaniem ostatecznym, dopuszczalnym dopiero po wyczerpaniu możliwości uzgodnienia alternatywnego sposobu wykonania wniosku.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się wyłącznie w relacjach z Międzynarodowym Trybunałem Karnym, a nie w zwykłym obrocie prawnym z innymi państwami. Pierwszą przesłanką jest to, że wniosek dotyczy czynności innej niż przewidziana w Statucie, czyli wykracza poza katalog typowych form współpracy. Drugą przesłanką jest niedopuszczalność wykonania czynności na gruncie ustawy obowiązującej w Polsce. Trzecia przesłanka ma charakter proceduralny: organ musi najpierw podjąć ustalenia z Trybunałem, zmierzające do znalezienia dopuszczalnego sposobu realizacji wniosku. Dopiero gdy te ustalenia nie usuwają przeszkody, a pomoc nie może być udzielona ani warunkowo, ani później, ani w zmodyfikowanej formie, sąd lub prokurator wydaje decyzję odmowną.

Przykład

Załóżmy, że Trybunał zwraca się do polskiego prokuratora o przeprowadzenie czynności dowodowej w formie, której polska ustawa nie przewiduje i której nie da się dopasować do żadnej znanej instytucji procesowej. Prokurator nawiązuje kontakt z Trybunałem i proponuje wykonanie zbliżonej czynności w trybie dopuszczalnym prawem krajowym, na przykład przesłuchanie w innej formule lub w późniejszym terminie. Jeżeli Trybunał podtrzymuje żądanie w kształcie, który nadal narusza ustawę, a żadna modyfikacja nie jest możliwa, prokurator na podstawie art. 611n. KPK odmawia udzielenia pomocy prawnej. Odmowa dotyczy wówczas konkretnego żądania, a nie współpracy z Trybunałem jako takiej.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest traktowanie art. 611n. KPK jako ogólnej podstawy do odmawiania współpracy z Trybunałem, podczas gdy przepis dotyczy wąskiej kategorii czynności spoza Statutu. Drugim nieporozumieniem jest pomijanie obowiązku uprzednich ustaleń z Trybunałem - odmowa bez próby uzgodnienia rozwiązania alternatywnego jest przedwczesna. Nie należy też utożsamiać trudności organizacyjnych czy praktycznych z niedopuszczalnością na mocy ustawy, bo tylko ta druga uzasadnia odmowę. Wreszcie odmowa nie oznacza automatycznie, że kolejne, inaczej sformułowane wnioski Trybunału również zostaną odrzucone. W indywidualnej sprawie dotyczącej współpracy z Trybunałem warto skonsultować się z prawnikiem.