Art. 611m.

Co stanowi przepis

Art. 611m KPK reguluje szczególną sytuację, w której polski sąd lub prokurator otrzymuje wniosek Trybunału (Międzynarodowego Trybunału Karnego działającego na podstawie Statutu) o udzielenie pomocy prawnej, lecz wykonanie tego wniosku w zakresie lub w sposób w nim wskazany kolidowałoby z zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis nie pozwala wówczas organowi krajowemu samodzielnie odmówić wykonania wniosku ani go zmodyfikować. Nakazuje coś innego: sąd lub prokurator w ogóle nie rozstrzyga w przedmiocie wniosku, czyli nie wydaje postanowienia o jego uwzględnieniu ani o odmowie. Zamiast tego przekazuje akta sprawy Ministrowi Sprawiedliwości, aby ten dokonał ustaleń z Trybunałem. Konstrukcja ta przenosi rozwiązanie kolizji na poziom kontaktu między organem centralnym państwa a Trybunałem, a nie pozostawia jej organowi wykonującemu czynności.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przesłanką zastosowania art. 611m KPK jest istnienie wniosku Trybunału o pomoc prawną przewidzianą w Statucie, a więc na przykład o przesłuchanie osoby, zabezpieczenie lub przekazanie dowodów, przeszukanie czy inne czynności procesowe. Druga przesłanka to stwierdzenie, że udzielenie tej pomocy w kształcie opisanym we wniosku byłoby sprzeczne z zasadami polskiego porządku prawnego. Chodzi zatem nie o dowolną niezgodność z pojedynczym przepisem proceduralnym, lecz o kolizję z zasadami ustrojowymi i podstawowymi regułami krajowego systemu prawa. Sprzeczność może dotyczyć zarówno samego zakresu żądanej czynności, jak i sposobu jej wykonania wskazanego przez Trybunał. Jeżeli takiej kolizji nie ma, przepis nie znajduje zastosowania, a organ rozpoznaje wniosek według reguł ogólnych.

Przykład

Do prokuratora wpływa wniosek Trybunału o przeprowadzenie czynności dowodowej w sposób, który w ocenie prokuratora nie daje się pogodzić z gwarancjami procesowymi wynikającymi z zasad polskiego porządku prawnego. Prokurator analizuje treść wniosku i dochodzi do wniosku, że wykonanie go dokładnie w żądanym kształcie naruszałoby te zasady. Nie wydaje wtedy postanowienia o odmowie wykonania wniosku, ponieważ art. 611m KPK takiej kompetencji mu nie przyznaje. Przekazuje akta sprawy Ministrowi Sprawiedliwości, który podejmuje ustalenia z Trybunałem co do możliwego innego zakresu lub sposobu udzielenia pomocy.

Częste nieporozumienia

Najczęstszy błąd polega na traktowaniu art. 611m KPK jako podstawy do odmowy współpracy z Trybunałem. Przepis nie zawiera odmowy, lecz zawiesza rozstrzygnięcie i kieruje sprawę do etapu uzgodnień. Drugie nieporozumienie to przekonanie, że wystarczy jakakolwiek różnica proceduralna między prawem polskim a żądaniem Trybunału; przepis mówi o sprzeczności z zasadami porządku prawnego, a więc o kolizji poważniejszej. Trzecim błędem jest pomijanie obowiązku przekazania akt, podczas gdy jest to czynność wprost nakazana przez ustawę. Warto też pamiętać, że ostateczny kształt współpracy zależy od wyniku ustaleń Ministra Sprawiedliwości z Trybunałem. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.