Co dokładnie stanowi przepis
Art. 592 KPK reguluje trzy powiązane sytuacje dotyczące rozdziału ścigania karnego pomiędzy Polskę a państwo obce. Zgodnie z § 1, jeżeli co do tego samego czynu tej samej osoby wszczęto postępowanie karne równolegle w Rzeczypospolitej Polskiej i w państwie obcym, Minister Sprawiedliwości przeprowadza konsultacje z właściwym organem tego państwa, a gdy wymaga tego interes wymiaru sprawiedliwości - występuje z wnioskiem o przejęcie albo przekazanie ścigania karnego. Paragraf 2 dotyczy przypadku, w którym na podstawie umowy międzynarodowej, której Polska jest stroną, wszczęto w Polsce postępowanie o przestępstwo popełnione za granicą; wówczas Minister Sprawiedliwości może wystąpić do organu państwa obcego o przejęcie ścigania niezależnie od tego, czy w tym państwie ściganie w ogóle wszczęto. Paragraf 3 przewiduje możliwość wystąpienia o przejęcie ścigania przez państwo obce w sprawie o przestępstwo popełnione za granicą przez obywatela polskiego, który za granicą przebywa. We wszystkich tych układach przepis odsyła do odpowiedniego stosowania przepisów art. 590 i art. 591 KPK, które określają szczegółowy tryb postępowania.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Przepis dotyczy wyłącznie relacji międzynarodowych, a nie sporów o właściwość między polskimi sądami czy prokuraturami. Podstawową przesłanką z § 1 jest tożsamość czynu i tożsamość osoby, wobec której równolegle prowadzone są dwa postępowania - w Polsce i w państwie obcym. Drugim kryterium jest interes wymiaru sprawiedliwości, czyli między innymi to, gdzie znajdują się dowody, świadkowie i osoba ścigana oraz gdzie postępowanie można przeprowadzić sprawniej. W przypadkach z § 2 i § 3 nie jest wymagane, aby państwo obce już prowadziło własne postępowanie; wystarczy odpowiednio istnienie podstawy traktatowej albo status obywatela polskiego przebywającego za granicą. Decyzja o wystąpieniu z wnioskiem należy do Ministra Sprawiedliwości i ma charakter uznaniowy, co wynika ze sformułowania "może wystąpić".
Przykład
Obywatel polski na stałe mieszkający w innym państwie zostaje tam oskarżony o oszustwo popełnione na szkodę tamtejszej firmy. Jednocześnie w Polsce prokuratura wszczyna postępowanie o ten sam czyn, ponieważ pokrzywdzony złożył zawiadomienie także tutaj. W takiej sytuacji, na podstawie art. 592 § 1 KPK, Minister Sprawiedliwości przeprowadza konsultacje z organem państwa obcego i - jeżeli świadkowie, dokumentacja bankowa oraz sam podejrzany znajdują się za granicą - może wystąpić o przekazanie ścigania temu państwu. Gdyby postępowanie toczyło się wyłącznie w Polsce, a sprawca przebywał za granicą, zastosowanie mógłby znaleźć § 3.
Częste nieporozumienia
Pierwszym błędem jest przekonanie, że sam fakt równoległego postępowania za granicą automatycznie kończy sprawę w Polsce - przepis nakazuje jedynie konsultacje, a przekazanie ścigania jest możliwością, nie obowiązkiem. Drugim jest mylenie przejęcia lub przekazania ścigania z ekstradycją albo z europejskim nakazem aresztowania; są to odrębne instytucje o innych celach. Po trzecie, strony nie mogą samodzielnie "wybrać" państwa, w którym chcą być sądzone - inicjatywa należy do Ministra Sprawiedliwości. Wreszcie, przepis nie rozstrzyga sam w sobie kwestii zakazu ponownego sądzenia w tej samej sprawie, którą regulują inne przepisy i umowy międzynarodowe. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, ponieważ ocena skutków równoległych postępowań wymaga analizy konkretnych okoliczności.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.