Art. 591.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 591 KPK reguluje instytucję przejęcia i przekazania ścigania karnego w relacjach z państwami obcymi. Zgodnie z § 1, jeżeli przestępstwo zostało popełnione na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez cudzoziemca, Minister Sprawiedliwości - działając z urzędu albo z inicjatywy sądu lub prokuratora - zwraca się do właściwego organu państwa obcego z wnioskiem o przejęcie ścigania, o ile wymaga tego interes wymiaru sprawiedliwości. Chodzi o państwo, którego osoba ścigana jest obywatelem, w którym ma stałe miejsce zamieszkania, w którym odbywa lub będzie odbywała karę pozbawienia wolności albo w którym wszczęto przeciwko niej postępowanie karne. Minister Sprawiedliwości może również przyjąć analogiczny wniosek pochodzący od organu państwa obcego. Przepis wskazuje ponadto, że przekazanie ścigania uważa się za umorzenie postępowania karnego według prawa polskiego (§ 6), co jednak nie wyklucza ponownego postępowania, gdy za granicą bezpodstawnie zaniechano ścigania.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Zastosowanie art. 591 KPK wymaga sprawy o przestępstwo popełnione w Polsce przez cudzoziemca oraz istnienia związku osoby ściganej z konkretnym państwem obcym, opisanego w § 1 pkt 1-4. Kluczową przesłanką jest interes wymiaru sprawiedliwości, a więc ocena, czy prowadzenie postępowania w innym państwie będzie skuteczniejsze, na przykład ze względu na miejsce pobytu sprawcy, dostępność dowodów czy toczące się już tam postępowanie. Jeżeli pokrzywdzonym jest obywatel polski, wniosek o przejęcie ścigania może być złożony tylko za jego zgodą, chyba że uzyskanie zgody nie jest możliwe (§ 2). Przed wystąpieniem z wnioskiem lub rozstrzygnięciem wniosku obcego organu właściwy organ umożliwia osobie ściganej przebywającej w Polsce zajęcie stanowiska ustnie lub na piśmie (§ 3). Gdy osoba jest tymczasowo aresztowana, Minister Sprawiedliwości występuje o niezwłoczne czynności zmierzające do jej wydania i przekazania wraz z aktami sprawy (§ 4), a następnie zwraca się o informację o prawomocnym zakończeniu postępowania (§ 5).

Przykład

Prokuratura prowadzi postępowanie przeciwko obywatelowi innego państwa, który podczas pobytu w Polsce dokonał kradzieży, a następnie wrócił do kraju swojego obywatelstwa, gdzie odbywa karę za inne przestępstwo. Prokurator występuje z inicjatywą, a Minister Sprawiedliwości kieruje wniosek o przejęcie ścigania do organu tego państwa, ponieważ prowadzenie sprawy w Polsce byłoby utrudnione. Pokrzywdzony, obywatel polski, wyraża zgodę na przekazanie, a osoba ścigana ma możliwość wypowiedzenia się co do przejęcia ścigania. Po pozytywnym rozstrzygnięciu postępowanie w Polsce traktuje się jak umorzone, a Minister Sprawiedliwości oczekuje informacji o sposobie prawomocnego zakończenia sprawy za granicą.

Częste nieporozumienia

Przepisu nie należy utożsamiać z ekstradycją - tutaj przekazywana jest sprawa, a wydanie osoby dotyczy tylko sytuacji z § 4. Mylne jest też przekonanie, że umorzenie z § 6 zamyka sprawę na zawsze: bezpodstawne zaniechanie ścigania za granicą otwiera drogę do ponownego postępowania w Polsce. Nie jest również prawdą, że zgoda pokrzywdzonego jest zawsze konieczna - wymóg dotyczy obywatela polskiego i odpada, gdy uzyskanie zgody nie jest możliwe. Wreszcie decyzja nie zapada automatycznie, lecz wymaga oceny interesu wymiaru sprawiedliwości. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.