Art. 589zr.

Co stanowi przepis

Art. 589zr KPK rozstrzyga kwestię finansową współpracy w ramach europejskiego nakazu dochodzeniowego (END). Zgodnie z § 1 koszty związane z wykonaniem END ponosi Skarb Państwa, a więc ciężar finansowy czynności przeprowadzanych w Polsce na wniosek organu innego państwa co do zasady obciąża państwo wykonujące nakaz. Przepis przewiduje jednak wentyl bezpieczeństwa: w uzasadnionych przypadkach sąd lub prokurator może wystąpić do organu wydającego END o zwrot całości lub części przewidywanych wydatków albo o zmianę treści samego nakazu. Z kolei § 2 odrębnie reguluje sytuację czasowego wydania osoby pozbawionej wolności - koszty z tym związane ponosi państwo wydania orzeczenia, czyli to, które o taką czynność wystąpiło. Norma ta ma charakter techniczno-organizacyjny, ale realnie wpływa na zakres i sposób realizacji wniosków płynących z innych państw członkowskich.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się wtedy, gdy polski sąd lub prokurator wykonuje europejski nakaz dochodzeniowy wydany przez organ innego państwa członkowskiego, na przykład przesłuchuje świadka, dokonuje oględzin, zabezpiecza dokumentację bankową czy przeprowadza opinię biegłego. Reguła podstawowa jest prosta: wydatki pokrywa Skarb Państwa i nie przenosi się ich automatycznie na stronę zagraniczną. Wystąpienie o zwrot wydatków lub o zmianę END jest wyjątkiem i wymaga wykazania, że przypadek jest uzasadniony, a więc najczęściej że koszty są wyjątkowo wysokie w stosunku do zwykłych czynności. Paragraf 2 znajduje zastosowanie w węższej sytuacji - gdy osoba pozbawiona wolności jest czasowo przekazywana w związku z prowadzonym postępowaniem, a rozliczenie kosztów obciąża państwo wydania orzeczenia.

Przykład

Prokuratura z innego państwa członkowskiego przesyła do polskiej prokuratury END z żądaniem powołania zespołu biegłych i przeprowadzenia kosztownych badań specjalistycznych zabezpieczonego sprzętu elektronicznego. Zwykłe czynności, jak przesłuchanie świadka, zostałyby wykonane bez żadnych rozliczeń, ponieważ ich koszt pokrywa Skarb Państwa. Ponieważ jednak przewidywane wydatki na ekspertyzy są bardzo wysokie, polski prokurator, powołując się na art. 589zr § 1 KPK, zwraca się do organu wydającego o zwrot części przewidywanych kosztów albo o modyfikację nakazu przez ograniczenie zakresu badań. Organ wydający może wówczas zdecydować, czy pokryje część wydatków, czy zawęzi żądanie.

Częste nieporozumienia

Pierwszy błąd to przekonanie, że państwo wydające END zawsze zwraca koszty jego wykonania - zasadą jest odwrotna reguła i obciążenie Skarbu Państwa. Drugi to traktowanie wystąpienia o zwrot jako rutynowego kroku, podczas gdy przepis wymaga uzasadnionego przypadku. Trzeci polega na myleniu § 1 z § 2, choć czasowe wydanie osoby pozbawionej wolności rozliczane jest odrębnie i obciąża państwo wydania orzeczenia. Warto też pamiętać, że przepis nie reguluje kosztów procesu ponoszonych przez oskarżonego w postępowaniu krajowym. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem.