Art. 589zq.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 589zq. KPK dotyczy szczególnej, pilnej odmiany europejskiego nakazu dochodzeniowego (END), czyli orzeczenia wydanego przez organ innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej w celu przeprowadzenia czynności dowodowych na terytorium Polski. Paragraf 1 tego artykułu przewiduje, że jeżeli END został wydany po to, by zabezpieczyć ślady i dowody przestępstwa przed ich utratą, zniekształceniem lub zniszczeniem, właściwy sąd lub prokurator orzeka w przedmiocie wykonania nakazu w terminie 24 godzin od jego otrzymania. Ustawodawca dopuszcza sytuację, w której dotrzymanie tego terminu nie jest możliwe - wówczas rozstrzygnięcie powinno zapaść niezwłocznie po jego upływie. Dalsza część § 1 wskazuje dwa warianty postępowania z zabezpieczonym materiałem: zgodnie z wnioskiem państwa wydania orzeczenia sąd lub prokurator albo przekazuje dowód temu państwu, albo pozostawia go do swojej dyspozycji przez okres określony przez państwo wydania. Paragraf 2 pozwala polskiemu sądowi lub prokuratorowi skrócić okres zabezpieczenia, jednak dopiero po konsultacji z organem, który wydał END.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Norma z art. 589zq. KPK znajduje zastosowanie wyłącznie wtedy, gdy cel nakazu ma charakter zabezpieczający, a nie wyłącznie dowodowy w zwykłym trybie. Kluczową przesłanką jest ryzyko, że ślad lub dowód zostanie utracony, zniekształcony bądź zniszczony, jeżeli reakcja organu nie nastąpi natychmiast. Przepis stosuje się na etapie rozstrzygania o wykonaniu END, a więc zanim jeszcze zostaną podjęte właściwe czynności wykonawcze. Terminy liczone są od momentu otrzymania nakazu przez organ właściwy do orzekania w danej sprawie. Skrócenie okresu zabezpieczenia jest możliwe tylko w trybie § 2, czyli po uprzednim kontakcie z organem zagranicznym.

Przykład zastosowania

Prokuratura w innym państwie członkowskim prowadzi śledztwo dotyczące oszustwa internetowego i ustala, że dane logowania sprawcy znajdują się na serwerze zlokalizowanym w Polsce. Ponieważ istnieje realne ryzyko, że dane zostaną nadpisane w ciągu kilku dni, organ zagraniczny wydaje END z wnioskiem o zabezpieczenie nośnika. Polski prokurator, który otrzymuje nakaz, powinien w ciągu 24 godzin wydać rozstrzygnięcie w przedmiocie jego wykonania, a następnie - zgodnie z wnioskiem - albo przekazać zabezpieczony materiał państwu wydania, albo zatrzymać go do swojej dyspozycji przez wskazany okres. Gdyby po pewnym czasie okazało się, że dalsze przechowywanie nośnika jest zbędne, prokurator może skrócić okres zabezpieczenia, ale wcześniej musi skonsultować to z organem zagranicznym.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest odczytywanie terminu 24 godzin jako terminu na faktyczne wykonanie wszystkich czynności - w rzeczywistości dotyczy on orzeczenia w przedmiocie wykonania END. Drugim nieporozumieniem jest przekonanie, że przekroczenie doby powoduje bezskuteczność nakazu; przepis wyraźnie przewiduje działanie niezwłocznie po upływie terminu. Trzecim błędem bywa założenie, że polski organ swobodnie decyduje o losie dowodu - o tym, czy dowód ma być przekazany, czy pozostawiony, rozstrzyga wniosek państwa wydania. Wreszcie skrócenie okresu zabezpieczenia nie jest decyzją jednostronną, lecz wymaga konsultacji przewidzianej w § 2. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.