Co dokładnie stanowi przepis
Art. 589zp KPK dotyczy końcowego etapu wykonania w Polsce europejskiego nakazu dochodzeniowego (END), czyli momentu, w którym zebrany materiał trafia do państwa, które nakaz wydało. Zgodnie z § 1 dowody uzyskane w związku z wykonaniem END są niezwłocznie przekazywane państwu wydania orzeczenia, co oznacza, że polski organ nie powinien zwlekać z ich wysłaniem po zakończeniu czynności. W sytuacji określonej w art. 589zo § 1, a więc gdy przy czynności obecny jest przedstawiciel organu obcego, dowody mogą zostać przekazane bezpośrednio temu przedstawicielowi, ale tylko na wniosek państwa wydania orzeczenia. Paragraf 2 daje sądowi lub prokuratorowi uprawnienie do zastrzeżenia zwrotu przekazywanych dowodów, przy czym takie zastrzeżenie powinno zostać poprzedzone konsultacjami z organem wydającym END. Przepis nie tworzy zatem nowej podstawy do gromadzenia dowodów, lecz porządkuje sposób ich wydania na zewnątrz.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Norma znajduje zastosowanie wyłącznie wtedy, gdy Polska występuje w roli państwa wykonania END, a więc gdy polski sąd lub prokurator wykonał czynność dowodową na żądanie organu innego państwa. Warunkiem jest faktyczne uzyskanie dowodu, na przykład dokumentów, nośników danych, opinii, protokołu przesłuchania czy rzeczy zabezpieczonych podczas przeszukania. Tryb przekazania przedstawicielowi organu wydającego wymaga jednocześnie dwóch elementów: obecności takiego przedstawiciela w sytuacji z art. 589zo § 1 oraz wniosku państwa wydania orzeczenia. Zastrzeżenie zwrotu jest fakultatywne i zależy od oceny organu wykonującego, zwłaszcza gdy dowód jest potrzebny również w postępowaniu prowadzonym w kraju albo podlega wydaniu osobie uprawnionej.
Przykład
Prokurator w Polsce wykonuje END wydany przez organ innego państwa i zabezpiecza u przedsiębiorcy oryginalne umowy oraz służbowy laptop. Po zakończeniu czynności materiał powinien zostać niezwłocznie przesłany organowi zagranicznemu, bez oczekiwania na zakończenie całości korespondencji w sprawie. Jeżeli przy przeszukaniu obecny był przedstawiciel organu wydającego END, a państwo wydania złożyło stosowny wniosek, dokumenty mogą zostać wręczone bezpośrednio temu przedstawicielowi. Ponieważ laptop stanowi własność przedsiębiorcy i będzie musiał być mu zwrócony, prokurator po konsultacji z organem zagranicznym zastrzega zwrot urządzenia po wykorzystaniu go w postępowaniu.
Częste nieporozumienia
Pierwszym błędem jest przekonanie, że obecność zagranicznego funkcjonariusza sama w sobie pozwala mu zabrać dowody - potrzebny jest wniosek państwa wydania orzeczenia. Drugim jest traktowanie zastrzeżenia zwrotu jako automatycznego skutku przekazania; art. 589zp § 2 wymaga wyraźnej decyzji organu i poprzedzających ją konsultacji. Kolejnym nieporozumieniem jest odczytywanie słowa "niezwłocznie" jako dowolności czasowej, podczas gdy oznacza ono działanie bez zbędnej zwłoki po uzyskaniu dowodu. Wreszcie przepis nie przesądza o dopuszczalności dowodu w postępowaniu zagranicznym, bo tę kwestię ocenia organ państwa wydania END.
W sprawie indywidualnej, zwłaszcza gdy chodzi o los zabezpieczonych rzeczy, warto skonsultować się z prawnikiem.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.