Art. 589zo.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 589zo KPK dotyczy sytuacji, w której polskie organy wykonują europejski nakaz dochodzeniowy (END) wydany przez inne państwo członkowskie Unii Europejskiej. Zgodnie z § 1, na wniosek państwa wydania orzeczenia przedstawicielowi organu wydającego END umożliwia się obecność przy wykonywaniu czynności objętych nakazem, o ile nie jest to sprzeczne z zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej i nie stanowi zagrożenia dla bezpieczeństwa narodowego. Paragraf 2 idzie dalej i pozwala takiemu przedstawicielowi - za zgodą sądu lub prokuratora - zadawać określone pytania lub w inny sposób uczestniczyć w przeprowadzeniu dowodu. Paragraf 3 przesądza, że przedstawiciela uważa się za funkcjonariusza publicznego w rozumieniu przepisów Kodeksu karnego, co ma znaczenie zarówno dla jego ochrony prawnej, jak i dla odpowiedzialności karnej. Wreszcie § 4 reguluje kwestie finansowe: jeżeli Skarb Państwa poniósł odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez tego przedstawiciela w związku z wykonaniem END, występuje do organu wydającego END o zwrot wypłaconej kwoty stanowiącej równowartość wypłaconego odszkodowania.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się wyłącznie wtedy, gdy Polska jest państwem wykonującym END, a więc gdy zagraniczny organ zwrócił się o przeprowadzenie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej określonych czynności dowodowych. Warunkiem obecności przedstawiciela jest wniosek państwa wydania orzeczenia - polski organ nie zaprasza go z własnej inicjatywy. Nawet przy takim wniosku obecność nie jest automatyczna: należy ocenić, czy nie koliduje ona z zasadami porządku prawnego RP oraz czy nie zagraża bezpieczeństwu narodowemu. Aktywny udział w czynności, na przykład zadawanie pytań, wymaga odrębnej zgody sądu lub prokuratora, w zależności od tego, kto prowadzi daną czynność. Czynność pozostaje przez cały czas czynnością polskiego organu i jest wykonywana według prawa polskiego.

Przykład

Prokuratura w innym państwie członkowskim prowadzi śledztwo w sprawie oszustw internetowych i wydaje END o przesłuchanie świadka zamieszkałego w Krakowie. We wniosku zwraca się o umożliwienie obecności swojego prokuratora, ponieważ zna on szczegóły sprawy. Polski prokurator, nie stwierdzając sprzeczności z porządkiem prawnym RP ani zagrożenia dla bezpieczeństwa narodowego, dopuszcza go do udziału w czynności, a następnie wyraża zgodę na zadanie kilku pytań uzupełniających dotyczących przelewów. Przesłuchanie prowadzi jednak polski prokurator i to on decyduje o dopuszczalności poszczególnych pytań oraz o treści protokołu.

Częste nieporozumienia

Najczęstszy błąd to założenie, że zagraniczny przedstawiciel przejmuje prowadzenie czynności - tak nie jest, jego rola jest pomocnicza i ograniczona zgodą polskiego organu. Drugim nieporozumieniem jest traktowanie obecności jako obowiązkowej: art. 589zo KPK przewiduje przesłanki odmowy związane z porządkiem prawnym i bezpieczeństwem narodowym. Mylnie odczytuje się też § 3 wyłącznie jako przywilej, podczas gdy status funkcjonariusza publicznego oznacza także surowszą odpowiedzialność karną. Wreszcie § 4 nie zwalnia poszkodowanego z dochodzenia roszczeń od Skarbu Państwa - rozliczenie z organem wydającym END następuje dopiero później. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.