Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego.

Art. 589zj.

Aktualizacja: 19 sierpnia 2026

§ 1.Odmawia się wykonania END, jeżeli:

1)sąd lub prokurator nie uzyskał wymaganego zezwolenia umożliwiającego przeprowadzenie czynności z udziałem osoby wskazanej w END;

2)w stosunku do osoby ściganej zapadło w państwie członkowskim Unii Europejskiej prawomocne orzeczenie co do tych samych czynów, które zostały wskazane w END, oraz, w przypadku skazania za te same czyny, osoba ścigana odbywa karę lub ją odbyła albo kara nie może być wykonana według prawa państwa, w którym zapadł wyrok skazujący;

3)wykonanie END mogłoby narazić na niebezpieczeństwo funkcjonariusza przy wykonywaniu czynności operacyjno-rozpoznawczych oraz osobę udzielającą mu pomocy w zakresie tych czynności;

4)END dotyczy przesłuchania na okoliczność objętą bezwzględnym zakazem przesłuchania;

5)wykonanie END naruszyłoby wolności i prawa człowieka i obywatela;

6)żądana czynność zagrażałaby bezpieczeństwu narodowemu;

7)END dotyczy czasowego wydania osoby pozbawionej wolności do państwa wydania orzeczenia, a jego wykonanie skutkowałoby przedłużeniem okresu pozbawienia wolności tej osoby.

§ 2.Można odmówić wykonania END, jeżeli:

1)czyn będący podstawą wydania END, inny niż wymieniony w art. 607w, nie stanowi przestępstwa według prawa polskiego;

2)czyn będący podstawą wydania END według prawa polskiego został popełniony w całości lub w części na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub na polskim statku wodnym lub powietrznym i nie stanowi przestępstwa według prawa polskiego;

3)wykonanie END wiązałoby się z ujawnieniem informacji niejawnych uzyskanych w toku czynności operacyjno-rozpoznawczych, jak również związanych z prowadzeniem tych czynności;

4)według prawa polskiego czynność dochodzeniowa, której dotyczy END, nie może być przeprowadzona w sprawie o przestępstwo będące podstawą jego wydania;

5)według prawa polskiego czynność dochodzeniowa, której dotyczy END, nie może być przeprowadzona w postępowaniu, w którym został on wydany;

6)END dotyczy czasowego wydania osoby pozbawionej wolności do państwa wydania orzeczenia albo do Rzeczypospolitej Polskiej, a osoba ta nie wyraża na to zgody;

7)END dotyczy przesłuchania przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie tej czynności na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, a oskarżony, który ma zostać przesłuchany, nie wyraża na to zgody;

8)END dotyczy przesłuchania osób, o których mowa w art. 179 § 1 lub art. 180 § 1 i 2, co do okoliczności określonych w tych przepisach.

§ 3.Przepisów § 2 pkt 1 i 2 nie stosuje się, jeżeli czyn nie stanowi przestępstwa z powodu braku lub odmiennego uregulowania w prawie polskim odpowiednich opłat, podatków, ceł lub zasad obrotu dewizowego.

§ 4.W przypadku określonym w § 2 pkt 8 sąd, działając z urzędu lub na wniosek prokuratora, orzeka w przedmiocie zwolnienia tych osób z zachowania tajemnicy. Przepisy art. 179 i art. 180 § 1–4 stosuje się.

§ 5.Przed wydaniem postanowienia o odmowie wykonania END z przyczyn określonych w § 1 pkt 1–6 lub § 2 pkt 2, 3 i 8 sąd lub prokurator konsultuje się z organem wydającym END w celu umożliwienia mu zmiany lub uzupełnienia END.

§ 6.Nie można odmówić wykonania END z przyczyn określonych w § 2 pkt 1 i 4, jeżeli dotyczy on czynności dochodzeniowych określonych w art. 589zi § 3.

Wyjaśnienie przepisu

Co stanowi przepis

Art. 589zj KPK reguluje sytuacje, w których polski sąd lub prokurator nie wykonuje europejskiego nakazu dochodzeniowego (END) wydanego przez organ innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej. Przepis dzieli przesłanki na dwie grupy. W § 1 wymieniono przyczyny obligatoryjne, przy których odmowa jest obowiązkowa - należą do nich brak wymaganego zezwolenia na przeprowadzenie czynności z udziałem wskazanej osoby, prawomocne rozstrzygnięcie co do tych samych czynów w innym państwie członkowskim (z zastrzeżeniami dotyczącymi wykonania kary), zagrożenie dla funkcjonariusza prowadzącego czynności operacyjno-rozpoznawcze i osoby mu pomagającej, objęcie przesłuchania bezwzględnym zakazem dowodowym, naruszenie wolności i praw człowieka i obywatela, zagrożenie bezpieczeństwa narodowego oraz przedłużenie pozbawienia wolności przy czasowym wydaniu osoby. W § 2 wskazano podstawy fakultatywne, przy których organ może odmówić wykonania END, w tym brak podwójnej karalności czynu, popełnienie czynu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, ryzyko ujawnienia informacji niejawnych, niedopuszczalność danej czynności dochodzeniowej według prawa polskiego, brak zgody osoby pozbawionej wolności na czasowe wydanie, brak zgody oskarżonego na przesłuchanie na odległość oraz przesłuchanie osób objętych tajemnicą z art. 179 i art. 180 KPK.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się na etapie badania przez polski organ, czy otrzymany END nadaje się do wykonania. Ocena dotyczy zarówno formalnej prawidłowości nakazu, jak i jego zgodności z polskim porządkiem prawnym oraz standardem ochrony praw jednostki. Paragraf 3 zawiera ważne ograniczenie: nie można powołać się na brak karalności czynu, jeżeli wynika on wyłącznie z odmiennego uregulowania opłat, podatków, ceł lub zasad obrotu dewizowego. Paragraf 5 nakazuje, aby przed wydaniem postanowienia o odmowie z części wskazanych tam przyczyn organ skonsultował się z organem wydającym END, dając mu szansę na zmianę lub uzupełnienie nakazu. Z kolei § 6 wyłącza odmowę opartą na § 2 pkt 1 i 4, gdy END dotyczy czynności wymienionych w art. 589zi § 3, czyli czynności traktowanych jako mniej ingerencyjne.

Przykład

Prokuratura innego państwa członkowskiego wydaje END z żądaniem przesłuchania w Polsce lekarza na okoliczności objęte tajemnicą zawodową. Polski prokurator dostrzega, że zachodzi podstawa z § 2 pkt 8, ponieważ chodzi o osobę wskazaną w art. 180 § 2 KPK. Zgodnie z § 4 sprawa trafia do sądu, który orzeka w przedmiocie zwolnienia z tajemnicy, stosując art. 179 i art. 180 § 1-4 KPK. Jeżeli sąd zwolnienia nie udzieli, przed odmową wykonania END konieczna jest konsultacja z organem wydającym, o której mowa w § 5.

Częste nieporozumienia

Pierwszy błąd to traktowanie wszystkich podstaw z art. 589zj KPK jako obowiązkowych - katalog z § 2 pozostawia organowi ocenę. Drugi to pomijanie obowiązku konsultacji z organem wydającym, co może prowadzić do przedwczesnej odmowy. Trzeci to przekonanie, że brak podwójnej karalności zawsze blokuje wykonanie nakazu, mimo wyłączeń z § 3 i § 6. Warto też pamiętać, że odmowa dotyczy wykonania konkretnej czynności, a nie oceny zasadności postępowania prowadzonego za granicą. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.

To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.

Najczęściej zadawane pytania

Czym jest END, o którym mowa w art. 589zj KPK?

END to europejski nakaz dochodzeniowy, czyli orzeczenie organu innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej o przeprowadzenie określonych czynności dowodowych. Art. 589zj KPK wskazuje, kiedy polski organ odmawia jego wykonania.

Czy odmowa wykonania END jest zawsze obowiązkowa?

Nie. Przesłanki z § 1 są obligatoryjne i wymagają odmowy, natomiast przesłanki z § 2 mają charakter fakultatywny, a więc pozostawiają organowi ocenę okoliczności sprawy.

Czy przed odmową trzeba kontaktować się z organem, który wydał END?

Tak, w przypadkach wskazanych w § 5, czyli przy przyczynach z § 1 pkt 1-6 oraz § 2 pkt 2, 3 i 8, sąd lub prokurator konsultuje się z organem wydającym, aby umożliwić mu zmianę lub uzupełnienie nakazu.

Czy brak karalności czynu w Polsce zawsze uzasadnia odmowę?

Nie. Zgodnie z § 3 nie można powołać się na tę podstawę, gdy brak karalności wynika z odmiennego uregulowania opłat, podatków, ceł lub zasad obrotu dewizowego. Wyłączenie zawiera także § 6.

Co dzieje się z END dotyczącym osoby związanej tajemnicą zawodową?

Zgodnie z § 4 sąd, z urzędu lub na wniosek prokuratora, orzeka w przedmiocie zwolnienia takiej osoby z zachowania tajemnicy, stosując art. 179 i art. 180 § 1-4 KPK.

Obserwuj zmiany tego artykułu

Powiadomimy Cię, gdy pojawią się nowe orzeczenia lub nowelizacje.

Co oznacza ten artykuł?

Skorzystaj z naszego asystenta AI, który wyjaśni Ci ten przepis prostym językiem.

Zapytaj AI

← Wróć do pełnej ustawy