Art. 589zc.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 589zc. KPK reguluje kwestię zaskarżalności rozstrzygnięć dotyczących europejskiego nakazu dochodzeniowego (END), czyli instrumentu współpracy wymiarów sprawiedliwości państw członkowskich Unii Europejskiej, który służy uzyskaniu dowodów za granicą. Zgodnie z § 1 na postanowienie w przedmiocie wydania END zażalenie co do zasady nie przysługuje. Ustawodawca przewidział jednak wyjątek: środek odwoławczy może być dopuszczalny wtedy, gdy przepis szczególny dotyczący konkretnej czynności wskazanej w END stanowi inaczej. Oznacza to, że o zaskarżalności decyduje nie sam fakt wydania END, lecz charakter czynności dowodowej, której nakaz dotyczy. Paragraf 2 nakłada obowiązek informacyjny: o wniesieniu zażalenia oraz o treści rozstrzygnięcia zapadłego w wyniku jego rozpoznania należy niezwłocznie powiadomić właściwy organ państwa wykonania orzeczenia.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie zawsze wtedy, gdy polski organ procesowy rozstrzyga w przedmiocie wydania END, a więc zarówno gdy nakaz wydaje, jak i gdy odmawia jego wydania. Sformułowanie "w przedmiocie" obejmuje bowiem obie te sytuacje. Reguła z § 1 działa jako zasada ogólna, od której odstępstwa trzeba szukać w konkretnych regulacjach odnoszących się do poszczególnych czynności dowodowych, na przykład takich, które głęboko ingerują w prawa jednostki. Obowiązek z § 2 aktualizuje się dopiero wtedy, gdy zażalenie rzeczywiście zostało wniesione, i trwa aż do przekazania informacji o wyniku jego rozpoznania. Ma to zapewnić, aby organ zagraniczny, który już przystąpił do wykonywania nakazu, dysponował aktualną wiedzą o jego losie.

Przykład

Prokurator prowadzący postępowanie o oszustwo gospodarcze wydaje END w celu uzyskania od banku w innym państwie członkowskim dokumentacji rachunku podejrzanego. Obrońca składa zażalenie, powołując się na przepis szczególny dotyczący danej czynności. Jeżeli środek jest dopuszczalny i zostaje rozpoznany, polski organ powinien niezwłocznie zawiadomić organ państwa wykonania zarówno o samym wniesieniu zażalenia, jak i o zapadłym rozstrzygnięciu. Dzięki temu bank i tamtejszy organ wiedzą, czy nakaz nadal ma być wykonywany, czy też jego podstawa upadła.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest założenie, że każde postanowienie dotyczące END da się zaskarżyć - art. 589zc. KPK ustanawia regułę odwrotną. Drugim jest mylenie zaskarżenia samego END z kwestionowaniem merytorycznych podstaw czynności dowodowej, których należy szukać w przepisach szczególnych. Trzecim nieporozumieniem jest przekonanie, że wniesienie zażalenia automatycznie wstrzymuje czynności za granicą; przepis mówi jedynie o obowiązku powiadomienia organu państwa wykonania, a nie o skutku zawieszającym. Wreszcie obowiązek informacyjny z § 2 bywa traktowany jako formalność, choć jego zaniedbanie może prowadzić do wykorzystania dowodu mimo zmiany sytuacji procesowej. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni, czy w danym układzie procesowym środek zaskarżenia rzeczywiście przysługuje.