Art. 589zb.

Co stanowi przepis

Art. 589zb KPK reguluje techniczne i organizacyjne aspekty posługiwania się europejskim nakazem dochodzeniowym (END) wydanym przez polski organ. Zgodnie z § 1 nakaz przekazuje się bezpośrednio właściwemu organowi państwa wykonania orzeczenia, przy czym dopuszczalna jest także droga pośrednia - przez sądy okręgowe lub Ministra Sprawiedliwości albo przez prokuratora okręgowego lub Prokuratora Krajowego. Paragraf 2 pozwala sądowi lub prokuratorowi zwrócić się do właściwych jednostek organizacyjnych Europejskiej Sieci Sądowej, jeżeli pojawiają się trudności z ustaleniem, który organ zagraniczny jest właściwy. Paragraf 3 daje organowi wydającemu END uprawnienie do jego zmiany, uzupełnienia lub cofnięcia, gdy wykonanie ma nastąpić przez przeprowadzenie innej czynności dochodzeniowej niż wskazana w orzeczeniu. Paragrafy 4 i 5 dotyczą kosztów: przy znacznych kosztach i braku porozumienia co do ich podziału organ wydający może całkowicie lub częściowo wycofać END albo zdecydować o poniesieniu kosztów, natomiast koszty czasowego wydania osoby pozbawionej wolności obciążają organ wydający END.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się na etapie, w którym polski sąd lub prokurator już wydał END i musi doprowadzić do jego wykonania w innym państwie członkowskim. Znajduje zastosowanie zarówno przy przekazywaniu nakazu, jak i później - gdy organ wykonujący alizuje, że zamierza przeprowadzić inną czynność dochodzeniową, albo gdy ujawnia się skala kosztów. Regulacja kosztowa z § 4 aktualizuje się dopiero wtedy, gdy koszty są znaczne i nie zawarto porozumienia z państwem wykonania orzeczenia co do ich podziału. Norma z § 5 działa automatycznie zawsze wtedy, gdy dochodzi do czasowego wydania osoby pozbawionej wolności na potrzeby czynności objętych nakazem.

Przykład

Prokurator okręgowy prowadzi śledztwo w sprawie oszustwa i wydaje END o przesłuchanie świadka mieszkającego w innym państwie członkowskim. Nakaz przekazuje bezpośrednio tamtejszej prokuraturze, a gdy pojawia się wątpliwość co do właściwości miejscowej organu, korzysta z pomocy Europejskiej Sieci Sądowej. Organ zagraniczny informuje, że zamiast przesłuchania osobistego możliwe jest jedynie przesłuchanie w formie wideokonferencji, wobec czego polski prokurator na podstawie art. 589zb § 3 KPK zmienia i uzupełnia treść nakazu. Gdy okazuje się, że tłumaczenia i zabezpieczenie techniczne generują znaczne wydatki, a porozumienia co do ich podziału nie osiągnięto, prokurator rozważa częściowe wycofanie END albo przyjęcie kosztów na siebie.

Częste nieporozumienia

Błędem jest przekonanie, że END zawsze musi być kierowany przez Ministra Sprawiedliwości - droga bezpośrednia jest zasadą, a pośrednictwo organów centralnych jedynie możliwością. Nie jest też trafne założenie, że organ wydający może dowolnie modyfikować nakaz; § 3 wiąże tę kompetencję z sytuacją, w której wykonanie ma nastąpić przez inną czynność dochodzeniową. Mylnie odczytuje się również § 4 jako obowiązek wycofania nakazu przy wysokich kosztach - przepis daje wybór między wycofaniem a poniesieniem kosztów. Wreszcie koszty czasowego wydania osoby pozbawionej wolności nie obciążają państwa wykonania, lecz organ wydający END. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.