Art. 589za.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 589za. KPK składa się z dwóch jednostek redakcyjnych, które dotyczą udziału przedstawiciela polskiego organu w czynnościach dowodowych wykonywanych za granicą na podstawie europejskiego nakazu dochodzeniowego (END). Zgodnie z § 1 organ wydający END może zażądać, aby przy przeprowadzeniu dowodu był obecny jego przedstawiciel. Przepis nie ogranicza tego uprawnienia do wybranych rodzajów dowodów ani nie uzależnia go od zgody strony, mówi bowiem ogólnie o "przeprowadzeniu dowodu". Paragraf 2 reguluje natomiast konsekwencje finansowe takiej obecności: jeżeli według prawa państwa wykonania orzeczenia państwo to poniosło odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez tego przedstawiciela w związku z wykonaniem END wydanego lub zatwierdzonego przez sąd albo prokuratora, Skarb Państwa zwraca temu państwu kwotę stanowiącą równowartość wypłaconego odszkodowania. Zwrot następuje na wniosek właściwego organu państwa wykonania, a nie z urzędu.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Norma z art. 589za. KPK znajduje zastosowanie wtedy, gdy polski organ - sąd lub prokurator - wydał albo zatwierdził europejski nakaz dochodzeniowy kierowany do innego państwa członkowskiego. Uprawnienie z § 1 aktualizuje się na etapie planowania lub wykonywania czynności dowodowej w państwie wykonania, gdy organ wydający uzna, że obecność jego przedstawiciela jest potrzebna. Mechanizm zwrotowy z § 2 uruchamia się dopiero po spełnieniu kilku przesłanek łącznie: przedstawiciel musi wyrządzić szkodę, musi ona pozostawać w związku z wykonaniem END, państwo wykonania musi ponieść odpowiedzialność zgodnie ze swoim prawem i faktycznie wypłacić odszkodowanie, a jego właściwy organ musi złożyć wniosek. Podstawą oceny odpowiedzialności jest prawo państwa wykonania, a nie prawo polskie.

Przykład

Prokurator prowadzący postępowanie w sprawie oszustwa wydaje END, w którym zwraca się do organu innego państwa członkowskiego o przesłuchanie świadka. Powołując się na art. 589za. § 1 KPK, żąda, aby przy tej czynności obecny był wskazany przez niego przedstawiciel, który zna szczegóły sprawy i może zasugerować pytania uzupełniające. W trakcie czynności przedstawiciel nieumyślnie doprowadza do uszkodzenia sprzętu należącego do osoby trzeciej, która następnie uzyskuje odszkodowanie od państwa wykonania. Właściwy organ tego państwa występuje z wnioskiem o zwrot, a Skarb Państwa przekazuje kwotę odpowiadającą wypłaconemu odszkodowaniu.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest zakładanie, że obecność przedstawiciela oznacza samodzielne prowadzenie przez niego czynności - przepis mówi wyłącznie o obecności przy przeprowadzeniu dowodu. Drugim jest przekonanie, że żądanie z § 1 wiąże państwo wykonania bezwarunkowo; sposób realizacji czynności podlega bowiem regulacjom dotyczącym współpracy oraz prawu państwa wykonania. Trzecim nieporozumieniem jest utożsamianie zwrotu z § 2 z odpowiedzialnością odszkodowawczą Skarbu Państwa wobec poszkodowanego - chodzi tu o rozliczenie między państwami, a nie o roszczenie osoby, która doznała szkody. Warto też pamiętać, że § 2 dotyczy END wydanego lub zatwierdzonego przez sąd albo prokuratora. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem.