Art. 589u.

Co stanowi przepis

Art. 589u KPK reguluje rozliczenia finansowe między Skarbem Państwa a innym państwem członkowskim Unii Europejskiej w sytuacji, gdy w Polsce zostało wykonane orzeczenie obcego organu sądowego o zatrzymaniu dowodów albo orzeczenie mające na celu zabezpieczenie mienia. Zgodnie z § 1, jeżeli Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną w związku z wykonaniem takiego orzeczenia i wypłaci z tego tytułu odszkodowanie, występuje następnie do właściwego organu państwa, które orzeczenie wydało, o zwrot kwoty pieniężnej stanowiącej równowartość wypłaconego odszkodowania. Konstrukcja ta opiera się na założeniu, że polskie organy jedynie wykonują cudze rozstrzygnięcie, a ekonomiczny ciężar błędu powinien ostatecznie obciążyć państwo, które o zajęciu lub zabezpieczeniu zdecydowało. Paragraf 2 wprowadza wyjątek: roszczenia regresowego nie kieruje się do państwa wydania, jeżeli szkoda jest następstwem wyłącznie działania lub zaniechania organu polskiego.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie dopiero po spełnieniu kilku przesłanek. Po pierwsze, musi istnieć orzeczenie organu sądowego innego państwa członkowskiego UE o zatrzymaniu dowodów lub o zabezpieczeniu mienia, wykonane na terytorium Polski w trybie współpracy w sprawach karnych. Po drugie, w związku z wykonaniem tego orzeczenia musi powstać szkoda, za którą - według prawa polskiego - odpowiedzialność ponosi Skarb Państwa. Po trzecie, odszkodowanie musi zostać faktycznie wypłacone, ponieważ zwrot dotyczy równowartości kwoty już wypłaconej, a nie kwoty hipotetycznej. Art. 589u KPK nie tworzy natomiast samodzielnej podstawy odpowiedzialności wobec poszkodowanego - ta wynika z odrębnych przepisów.

Przykład

Sąd w innym państwie członkowskim wydaje orzeczenie o zabezpieczeniu mienia podejrzanego, wskazując maszyny znajdujące się w hali produkcyjnej w Polsce. Polskie organy wykonują je zgodnie z treścią wniosku, jednak okazuje się, że maszyny należały do innego przedsiębiorcy, który wskutek kilkumiesięcznego wstrzymania produkcji poniósł stratę i uzyskał od Skarbu Państwa odszkodowanie. Skarb Państwa, po wypłacie tej kwoty, występuje na podstawie art. 589u § 1 KPK do właściwego organu państwa wydania orzeczenia o zwrot jej równowartości. Gdyby jednak szkoda wynikła wyłącznie z tego, że polski organ zajął mienie inne niż wskazane w orzeczeniu, zastosowanie znajdzie § 2 i wystąpienie o zwrot nie przysługuje.

Częste nieporozumienia

Pierwszy błąd polega na przekonaniu, że poszkodowany powinien dochodzić roszczeń bezpośrednio od państwa obcego - art. 589u KPK dotyczy relacji między państwami, a nie drogi dochodzenia roszczeń przez osobę prywatną. Drugi to utożsamianie wystąpienia o zwrot z automatyczną wypłatą; przepis przewiduje wystąpienie do właściwego organu, a nie gwarancję natychmiastowego przekazania środków. Trzeci błąd dotyczy § 2: wyjątek obejmuje przypadki, w których szkoda jest następstwem wyłącznie działania lub zaniechania organu polskiego, a nie każdą sytuację, gdy polski organ dopuścił się jakiegokolwiek uchybienia. Warto też pamiętać, że przepis nie określa samodzielnie zasad ustalania wysokości szkody. W indywidualnej sprawie związanej z zajęciem dowodów lub zabezpieczeniem mienia warto skonsultować się z prawnikiem.