Co stanowi przepis
Art. 589k. KPK reguluje rozliczenia finansowe między Polską a innym państwem członkowskim, które wykonało na naszą prośbę postanowienie o zatrzymaniu dowodów albo postanowienie mające na celu zabezpieczenie mienia. Zgodnie z § 1, jeżeli prawo państwa wykonania przewiduje odpowiedzialność tego państwa za szkodę wyrządzoną w związku z wykonaniem takiego postanowienia wydanego przez polski sąd lub prokuratora, a państwo to wypłaciło poszkodowanemu odszkodowanie, Skarb Państwa zwraca mu kwotę pieniężną stanowiącą równowartość wypłaconego świadczenia. Zwrot nie następuje automatycznie - konieczny jest wniosek właściwego organu państwa wykonania. Paragraf 2 wprowadza istotny wyjątek: obowiązek zwrotu nie powstaje, jeżeli szkoda jest następstwem wyłącznie działania lub zaniechania organu państwa wykonania postanowienia. Sensem tej konstrukcji jest to, aby ciężar finansowy ponosiło ostatecznie to państwo, z którego inicjatywy doszło do ingerencji w prawa jednostki.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Przepis dotyczy etapu następczego wobec współpracy w sprawach karnych: najpierw polski sąd albo prokurator wydaje postanowienie o zatrzymaniu dowodów lub o zabezpieczeniu mienia, następnie organ innego państwa je wykonuje, a dopiero potem pojawia się roszczenie odszkodowawcze osoby, której prawa zostały naruszone. Aby art. 589k. § 1 KPK znalazł zastosowanie, muszą wystąpić łącznie: odpowiedzialność odszkodowawcza przewidziana prawem państwa wykonania, faktyczna wypłata odszkodowania, związek szkody z wykonaniem polskiego postanowienia oraz wniosek właściwego organu obcego państwa. Nie ma znaczenia, czy postępowanie karne w Polsce zakończyło się skazaniem - przepis mówi o szkodzie związanej z wykonaniem postanowienia, a nie o wyniku procesu. Jeżeli natomiast przyczyna szkody leży wyłącznie po stronie organu wykonującego, zwrot nie przysługuje.
Przykład
Polski prokurator, prowadząc postępowanie o pranie pieniędzy, wydaje postanowienie o zabezpieczeniu środków na rachunku bankowym prowadzonym w innym państwie członkowskim i przekazuje je do wykonania. Organ tego państwa blokuje rachunek, a przedsiębiorca, którego środki zablokowano, uzyskuje tam odszkodowanie za straty wynikłe z niemożności prowadzenia rozliczeń. Właściwy organ państwa wykonania, po wypłacie odszkodowania, kieruje do strony polskiej wniosek o zwrot wypłaconej kwoty. Na podstawie art. 589k. § 1 KPK Skarb Państwa przekazuje równowartość tego świadczenia, chyba że okaże się, iż blokada trwała zbyt długo wyłącznie z powodu opieszałości zagranicznego organu - wtedy zastosowanie znajdzie § 2.
Częste nieporozumienia
Pierwszym błędem jest odczytywanie art. 589k. KPK jako podstawy roszczenia poszkodowanego wobec Skarbu Państwa. Przepis nie tworzy takiego uprawnienia dla osoby fizycznej ani spółki - reguluje wyłącznie rozliczenie między państwami, a legitymowany do wniosku jest właściwy organ państwa wykonania. Drugim nieporozumieniem jest przekonanie, że Skarb Państwa zwraca każdą kwotę wypłaconą za granicą; wyłączenie z § 2 obejmuje szkody wynikające wyłącznie z działania lub zaniechania organu wykonującego. Trzecim błędem jest mylenie tej regulacji z krajowymi przepisami o odszkodowaniu za niesłuszne zatrzymanie czy tymczasowe aresztowanie, które mają odrębną podstawę i tryb. W sprawie indywidualnej, zwłaszcza gdy chodzi o dochodzenie odszkodowania po zabezpieczeniu mienia za granicą, warto skonsultować się z prawnikiem.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.