Art. 589h.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 589h KPK nakłada na polskie organy procesowe obowiązek zwrotu dowodów, które zostały wydane przez inne państwo w ramach współpracy w sprawach karnych. Przepis wskazuje dwie sytuacje, w których zwrot jest konieczny: gdy przy przekazaniu dowodów państwo wykonania postanowienia zastrzegło ich zwrot oraz gdy dowody podlegają zwrotowi pokrzywdzonemu lub innemu uprawnionemu podmiotowi przebywającemu na terytorium tego państwa. Zwrot ma nastąpić niezwłocznie po wykorzystaniu dowodów, a więc bez zbędnej zwłoki po tym, jak przestaną być potrzebne dla toku postępowania. Adresatem zwrotu jest państwo wykonania postanowienia, nawet wtedy, gdy ostatecznym beneficjentem ma być osoba prywatna. Norma ta ma charakter porządkujący i służy poszanowaniu praw właścicieli rzeczy oraz zaufaniu między współpracującymi państwami.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Art. 589h KPK stosuje się w postępowaniach karnych z elementem transgranicznym, w których na podstawie przepisów o współpracy z państwami członkowskimi Unii Europejskiej doszło do uzyskania dowodów znajdujących się za granicą. Warunkiem powstania obowiązku zwrotu jest albo wyraźne zastrzeżenie państwa przekazującego, albo istnienie po stronie pokrzywdzonego lub innego uprawnionego podmiotu roszczenia o wydanie rzeczy, jeżeli osoba ta przebywa na terytorium państwa wykonania. Przepis aktualizuje się w momencie, w którym dowód został już wykorzystany, to jest przeprowadzony, zbadany lub utrwalony w sposób wystarczający dla potrzeb postępowania. Nie jest wymagany odrębny wniosek zainteresowanego, gdyż obowiązek wynika wprost z ustawy. Ocena, czy dowód nadal jest potrzebny, należy do organu prowadzącego postępowanie.

Przykład

Polska prokuratura prowadzi postępowanie w sprawie oszustwa i uzyskuje z innego państwa laptop oraz dokumentację księgową należącą do spółki, która została pokrzywdzona przestępstwem. Państwo wykonania przy przekazaniu zastrzega, że sprzęt ma zostać zwrócony po zakończeniu badań. Biegły sporządza opinię i wykonuje kopię binarną nośnika, dzięki czemu dalsze dysponowanie oryginałem nie jest już potrzebne. W takiej sytuacji, zgodnie z art. 589h KPK, prokurator powinien niezwłocznie zarządzić odesłanie laptopa i dokumentów do państwa wykonania, które przekaże je uprawnionej spółce.

Częste nieporozumienia

Błędem jest przekonanie, że zwrot następuje dopiero po prawomocnym zakończeniu całego postępowania - przepis wiąże go z wykorzystaniem dowodu, a nie z zapadnięciem wyroku. Nietrafne jest również założenie, że polski organ może odesłać rzecz bezpośrednio pokrzywdzonemu z pominięciem państwa wykonania, skoro przepis wskazuje to państwo jako adresata zwrotu. Mylne bywa też przypuszczenie, że brak formalnego zastrzeżenia zwalnia z obowiązku zwrotu - wystarczy bowiem, że rzecz podlega wydaniu uprawnionemu podmiotowi przebywającemu w tym państwie. Nie jest wreszcie prawdą, że obowiązek dotyczy wyłącznie rzeczy wartościowych, gdyż przepis nie różnicuje dowodów według ich wartości. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, ponieważ ocena zależy od okoliczności konkretnego postępowania.