Art. 589f.

Co stanowi przepis

Art. 589f KPK reguluje zasady odpowiedzialności odszkodowawczej za szkody powstałe w związku z działalnością wspólnego zespołu śledczego, czyli struktury tworzonej przez organy co najmniej dwóch państw w celu prowadzenia postępowania karnego. Zgodnie z § 1 za szkodę wyrządzoną przez członka zespołu w związku z wykonywanymi przez niego czynnościami odpowiada państwo, które tę osobę delegowało, przy czym odpowiedzialność ta jest oceniana według przepisów państwa, na którego terytorium odbywała się współpraca zespołu. Paragraf 2 wprowadza mechanizm ochrony poszkodowanego: jeżeli szkoda jest następstwem działania lub zaniechania członka zespołu delegowanego przez inne państwo współpracujące, kwotę odpowiadającą odszkodowaniu wypłaca tymczasowo właściwy organ państwa, na którego terytorium prowadzona była współpraca. Paragraf 3 przesądza natomiast, że tak wypłacona kwota podlega zwrotowi organowi, który ją tymczasowo wyłożył, i to na jego wniosek. Konstrukcja przepisu rozdziela więc dwie kwestie: kto ostatecznie ponosi ciężar finansowy szkody oraz kto najpierw wypłaca pieniądze osobie poszkodowanej.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się wyłącznie wtedy, gdy szkoda pozostaje w związku z czynnościami wykonywanymi przez członka wspólnego zespołu śledczego. Nie chodzi zatem o dowolne zachowanie funkcjonariusza czy prokuratora, lecz o działanie lub zaniechanie mieszczące się w ramach zadań zespołu. Drugą przesłanką jest istnienie elementu międzynarodowego: sprawca szkody został delegowany przez jedno państwo, a współpraca odbywała się na terytorium innego państwa. Art. 589f KPK nabiera praktycznego znaczenia zwłaszcza wówczas, gdy poszkodowanym jest osoba trzecia, która nie ma wpływu na wewnętrzne rozliczenia między państwami i nie powinna być zmuszana do dochodzenia roszczeń za granicą.

Przykład

Wspólny zespół śledczy utworzony przez organy polskie i organy innego państwa prowadzi czynności na terytorium Polski w sprawie zorganizowanej grupy przestępczej. Podczas zabezpieczania pomieszczeń funkcjonariusz delegowany przez państwo współpracujące uszkadza wyposażenie lokalu należącego do osoby niezwiązanej ze sprawą. Poszkodowany właściciel może uzyskać równowartość odszkodowania od właściwego organu polskiego, ponieważ współpraca zespołu odbywała się na terytorium Polski, a rozmiar i zasady naprawienia szkody ocenia się według prawa polskiego. Następnie organ polski, który dokonał tymczasowej wypłaty, występuje z wnioskiem o zwrot wypłaconej kwoty do państwa, które delegowało sprawcę szkody.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest utożsamianie tymczasowej wypłaty z ostateczną odpowiedzialnością państwa, na którego terytorium działał zespół. Wypłata z § 2 ma charakter wyłącznie techniczny i służy szybkiemu zaspokojeniu poszkodowanego, a ciężar ekonomiczny spoczywa na państwie delegującym. Drugim nieporozumieniem jest przekonanie, że poszkodowany musi samodzielnie ustalać, które państwo delegowało sprawcę, i kierować roszczenie za granicę. Mylące bywa również założenie, że zwrot kwoty następuje automatycznie - art. 589f § 3 KPK wyraźnie wskazuje, że dokonuje się go na wniosek organu, który wypłaty dokonał. W sprawie indywidualnej, zwłaszcza przy ustalaniu zakresu szkody i właściwego trybu jej dochodzenia, warto skonsultować się z prawnikiem.