Art. 589b.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 589b KPK wprowadza szczególną formę międzynarodowej pomocy prawnej w postępowaniu przygotowawczym, jaką jest wspólny zespół śledczy. Zgodnie z § 1 pomoc prawna między polskimi organami uprawnionymi do prowadzenia postępowania przygotowawczego a właściwymi organami państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub innego państwa może polegać na wykonywaniu czynności śledztwa w ramach takiego zespołu. Warunkiem współpracy z państwem trzecim jest istnienie umowy międzynarodowej, której stroną jest Rzeczpospolita Polska, albo działanie na zasadach wzajemności. Zespół powołują w drodze porozumienia Prokurator Generalny oraz właściwy organ państwa współpracującego, i to zawsze na potrzeby określonego postępowania przygotowawczego oraz na czas oznaczony (§ 2). Paragraf 3 wskazuje obligatoryjną treść porozumienia: przedmiot, cel, miejsce i okres współpracy, skład zespołu ze wskazaniem osoby kierującej oraz zadania poszczególnych członków. W porozumieniu można też zastrzec dopuszczenie do prac przedstawiciela instytucji międzynarodowej powołanej do zwalczania przestępczości (§ 4), a okres współpracy może zostać przedłużony na dalszy czas oznaczony za zgodą wszystkich stron porozumienia (§ 5).

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie na etapie postępowania przygotowawczego, a nie w fazie sądowej. Chodzi o sprawy, w których czynności dowodowe muszą być wykonywane równolegle w co najmniej dwóch państwach, a klasyczna droga pojedynczych wniosków o pomoc prawną byłaby zbyt czasochłonna. Zastosowanie art. 589b KPK wymaga podstawy traktatowej albo wzajemności, gdy partnerem nie jest państwo członkowskie Unii Europejskiej. Powołanie zespołu nie następuje automatycznie: konieczne jest porozumienie zawierane przez Prokuratora Generalnego, obejmujące wszystkie elementy wymienione w § 3. Zespół działa wyłącznie w granicach określonego postępowania i w wyznaczonym czasie, co oznacza, że jego mandat nie ma charakteru stałego.

Przykład

Prokuratura prowadzi śledztwo w sprawie zorganizowanej grupy wprowadzającej do obrotu podrobione części samochodowe, których dystrybucja odbywa się przez magazyny w Polsce i w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej. Ponieważ świadkowie, dokumentacja księgowa i serwery sklepu internetowego znajdują się po obu stronach granicy, Prokurator Generalny zawiera porozumienie z właściwym organem tego państwa o powołaniu wspólnego zespołu śledczego na dwanaście miesięcy. W porozumieniu wskazano przedmiot i cel współpracy, prokuratora kierującego zespołem, skład osobowy oraz zadania: przesłuchania świadków, analizę przepływów finansowych i zabezpieczenie danych informatycznych. Gdy po roku analiza dokumentacji nie została zakończona, strony za wspólną zgodą przedłużają okres współpracy o kolejne sześć miesięcy, korzystając z § 5.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że wspólny zespół śledczy zastępuje postępowanie krajowe - w rzeczywistości jest to forma pomocy prawnej wykonywana w ramach konkretnego śledztwa. Drugim jest założenie, że zespół może być powołany bezterminowo; przepis wymaga oznaczenia czasu, a jego wydłużenie zawsze wymaga zgody wszystkich stron porozumienia. Nietrafne jest też twierdzenie, że zespół powołuje dowolny prokurator prowadzący sprawę, gdyż § 2 przypisuje tę kompetencję Prokuratorowi Generalnemu. Wreszcie udział przedstawiciela instytucji międzynarodowej nie jest regułą, lecz możliwością, którą trzeba wyraźnie zastrzec w porozumieniu i obwarować określonymi warunkami. W sprawie indywidualnej, zwłaszcza dotyczącej czynności o charakterze transgranicznym, warto skonsultować się z prawnikiem.