Art. 567.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 567 KPK reguluje szczególny tryb postępowania o ułaskawienie, który nie zaczyna się od prośby skazanego ani osoby uprawnionej, lecz od działania organu państwa. Zgodnie z § 1 postępowanie o ułaskawienie może wszcząć z urzędu Prokurator Generalny, a więc bez jakiegokolwiek wniosku pochodzącego od strony. Prokurator Generalny ma w takim wypadku wybór co do sposobu procedowania: może zażądać przedstawienia sobie akt sprawy wraz z opiniami sądów, które orzekały w sprawie, albo przedstawić akta bezpośrednio Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej, w ogóle nie zwracając się o opinię sądową. Paragraf 2 dodaje, że Prokurator Generalny przedstawia Prezydentowi akta sprawy lub wszczyna z urzędu postępowanie o ułaskawienie w każdym wypadku, kiedy Prezydent tak zadecyduje. Oznacza to, że decyzja Prezydenta jest dla Prokuratora Generalnego wiążąca w zakresie uruchomienia tej ścieżki.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie po prawomocnym zakończeniu postępowania karnego, gdy w grę wchodzi rozważenie aktu łaski wobec osoby skazanej. Uruchomienie trybu z art. 567 KPK nie zależy od tego, czy skazany złożył prośbę o ułaskawienie ani czy sądy wcześniej wydały opinie w zwykłym trybie. Przepis stosuje się także wtedy, gdy inicjatywa pochodzi od samego Prezydenta - wówczas Prokurator Generalny nie ocenia zasadności takiego polecenia, lecz je wykonuje, przedstawiając akta lub wszczynając postępowanie. Tryb ten pozwala skrócić drogę do Prezydenta, ponieważ etap zbierania opinii sądów może zostać pominięty. W praktyce chodzi o sytuacje wymagające szybkiego działania albo o sprawy o szczególnym znaczeniu.

Przykład

Osoba skazana prawomocnie na karę pozbawienia wolności zapada na ciężką, postępującą chorobę, a jej sytuacja rodzinna ulega drastycznemu pogorszeniu. Informacja o tym dociera do Prokuratora Generalnego, który - nie czekając na prośbę skazanego ani jego bliskich - wszczyna postępowanie o ułaskawienie z urzędu na podstawie art. 567 § 1 KPK. Może wtedy zażądać akt sprawy wraz z opiniami sądów, aby poznać ich stanowisko, albo, jeśli uzna, że sprawa nie wymaga zwłoki, przekazać akta wprost Prezydentowi RP. Gdyby to Prezydent, po powzięciu wiadomości o sprawie, zdecydował o uruchomieniu procedury, Prokurator Generalny miałby obowiązek przedstawić akta lub wszcząć postępowanie zgodnie z § 2.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że wszczęcie postępowania z urzędu oznacza gwarancję ułaskawienia - przepis dotyczy wyłącznie trybu, a nie wyniku, ponieważ decyzja o zastosowaniu prawa łaski należy do Prezydenta. Drugim nieporozumieniem jest sądzenie, że skazany może skutecznie żądać od Prokuratora Generalnego wszczęcia tej procedury; art. 567 KPK mówi o działaniu z urzędu, a nie o roszczeniu strony. Trzecim błędem jest założenie, że opinie sądów są zawsze konieczne - z treści § 1 jasno wynika, że można je pominąć. Warto też pamiętać, że tryb ten nie zastępuje zwykłej drogi prośby o ułaskawienie, lecz istnieje obok niej. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni realne możliwości działania.