Art. 546.

Co stanowi przepis

Art. 546 KPK formułuje jedną, krótką, lecz istotną gwarancję procesową. Jeżeli sąd zarządził sprawdzenie okoliczności w trybie art. 97 KPK, strony mają prawo wziąć udział w czynnościach sprawdzających. Przepis nie tworzy odrębnej podstawy do prowadzenia takich czynności - tę zawiera art. 97 KPK - lecz przesądza, że gdy już do nich dojdzie, strony nie są z nich wyłączone. Jest to zatem norma o charakterze gwarancyjnym, wzmacniająca zasadę kontradyktoryjności i prawo do wysłuchania. Uprawnienie przysługuje stronom, a więc podmiotom, którym w danym układzie procesowym przysługuje ten status; przepis mieści się w regulacji dotyczącej wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem.

Kiedy ma zastosowanie

Zastosowanie art. 546 KPK jest uzależnione od dwóch warunków. Po pierwsze, sąd musi w ogóle zdecydować o sprawdzeniu okoliczności faktycznych w trybie art. 97 KPK, a więc sięgnąć po uproszczoną formę wyjaśnienia faktów przed wydaniem rozstrzygnięcia w kwestii incydentalnej lub - jak w postępowaniu wznowieniowym - przed decyzją o dopuszczalności i zasadności wniosku. Po drugie, uprawnienie dotyczy podmiotów mających status strony. Przepis działa z mocy prawa: strona nie musi wykazywać szczególnego interesu, aby móc uczestniczyć w czynnościach. Sąd powinien zatem tak zorganizować czynności sprawdzające, by realne skorzystanie z tego prawa było możliwe.

Przykład

Skazany składa wniosek o wznowienie postępowania, powołując się na nowy dowód w postaci dokumentu, który miałby podważać ustalenia wyroku. Sąd, zamiast od razu rozstrzygać, zarządza sprawdzenie okoliczności związanych z pochodzeniem i datą powstania tego dokumentu w trybie art. 97 KPK. Na podstawie art. 546 KPK zarówno skazany i jego obrońca, jak i prokurator mogą wziąć udział w tych czynnościach, obserwować ich przebieg i zgłaszać uwagi. Dzięki temu ustalenia poczynione w trybie sprawdzającym nie zapadają wyłącznie poza wiedzą stron, co ma znaczenie dla późniejszej oceny wniosku o wznowienie.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest utożsamianie czynności sprawdzających z pełnym postępowaniem dowodowym prowadzonym na rozprawie - tryb art. 97 KPK ma charakter uproszczony i służy wyjaśnieniu okoliczności, a nie zastąpieniu rozprawy. Drugim nieporozumieniem jest przekonanie, że art. 546 KPK zobowiązuje sąd do przeprowadzenia czynności sprawdzających; decyzja o ich zarządzeniu należy do sądu, a przepis reguluje jedynie udział stron, gdy taka decyzja zapadnie. Trzecim jest zakładanie, że prawo udziału oznacza obowiązek stawiennictwa - jest to uprawnienie, z którego strona może, lecz nie musi skorzystać. Warto też pamiętać, że przepis nie rozszerza kręgu uprawnionych poza strony postępowania.

W indywidualnej sprawie, zwłaszcza przy wniosku o wznowienie postępowania, warto skonsultować się z prawnikiem.