Art. 405.

Co stanowi przepis

Art. 405 KPK reguluje moment przejścia rozprawy głównej z etapu postępowania dowodowego do etapu końcowego. Zgodnie z § 1, po przeprowadzeniu wszystkich dowodów dopuszczonych w sprawie przewodniczący ma obowiązek zapytać strony, czy wnoszą o uzupełnienie postępowania dowodowego, a gdy odpowiedź jest przecząca - zamyka przewód sądowy. Paragraf 2 wprowadza istotne uproszczenie: z chwilą zamknięcia przewodu sądowego uznaje się za ujawnione, bez odczytywania, wszystkie protokoły i dokumenty podlegające odczytaniu na rozprawie, które nie zostały wcześniej odczytane. Paragraf 3 precyzyjnie zakreśla krąg takich materiałów: są to dokumenty wskazane przez oskarżyciela w akcie oskarżenia jako dowody, których przeprowadzenia się domaga (z wyjątkiem tych, co do których sąd oddalił wniosek dowodowy), dokumenty wskazane w uwzględnionym wniosku dowodowym strony oraz dopuszczone przez sąd z urzędu. Paragraf 4 przewiduje, że o ujawnieniu bez odczytywania zamieszcza się jedynie wzmiankę w protokole rozprawy, bez konieczności wymieniania poszczególnych dokumentów.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się na rozprawie głównej przed sądem pierwszej instancji, w chwili, gdy sąd uznaje materiał dowodowy za wyczerpany. Warunkiem zamknięcia przewodu jest uprzednie przeprowadzenie dowodów dopuszczonych w sprawie oraz zapytanie stron o wnioski o uzupełnienie postępowania dowodowego. Jeżeli którakolwiek ze stron zgłosi wniosek dowodowy, sąd musi się do niego odnieść - dopiero brak wniosków lub ich rozpoznanie otwiera drogę do zamknięcia przewodu. Automatyczne ujawnienie z § 2 obejmuje wyłącznie materiały mieszczące się w katalogu z § 3, a więc te, które zostały wcześniej objęte decyzją dowodową sądu lub żądaniem oskarżyciela zawartym w akcie oskarżenia.

Przykład

W sprawie o oszustwo prokurator wskazał w akcie oskarżenia jako dowody między innymi historię rachunku bankowego, opinię biegłego z zakresu informatyki oraz protokół oględzin telefonu. Na rozprawie sąd przesłuchał świadków i oskarżonego, a część dokumentów odczytał, natomiast historii rachunku i protokołu oględzin nie zdążył odczytać. Przewodniczący zapytał strony o wnioski o uzupełnienie postępowania dowodowego, a wobec braku wniosków zamknął przewód sądowy. Z tą chwilą nieodczytane dokumenty stały się ujawnione z mocy art. 405 § 2 KPK, a w protokole rozprawy zamieszczono jedynie ogólną wzmiankę o ujawnieniu ich bez odczytywania.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że dokument nieodczytany na rozprawie nie może być podstawą wyroku - art. 405 KPK wskazuje wprost, że staje się on ujawniony z chwilą zamknięcia przewodu. Drugim jest rozszerzanie tego skutku na materiały spoza katalogu z § 3, w tym na dowody, co do których sąd oddalił wniosek dowodowy. Trzecim nieporozumieniem jest oczekiwanie, że protokół rozprawy musi zawierać listę ujawnionych dokumentów - § 4 wyraźnie zwalnia z takiego obowiązku. Warto też pamiętać, że zamknięcie przewodu nie jest nieodwracalne, gdyż przepisy przewidują możliwość jego wznowienia w toku dalszego przebiegu rozprawy. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni znaczenie konkretnych czynności dowodowych.