Art. 404b.

Co stanowi przepis

Art. 404b KPK reguluje sposób postępowania sądu w sytuacji, gdy rozprawa jest prowadzona w dalszym ciągu mimo zmiany w składzie orzekającym, czyli w wypadkach wskazanych w art. 402 § 2a oraz art. 404 § 2a KPK. Zgodnie z § 1, zanim sąd przystąpi do dalszych czynności dowodowych, przewodniczący zarządza przerwę w rozprawie albo sąd odracza rozprawę. Celem tej przerwy lub odroczenia jest umożliwienie nowemu członkowi składu orzekającego zapoznania się z dotychczasowym przebiegiem postępowania, w tym z dowodami już przeprowadzonymi. Paragraf 2 nakłada na nowego sędziego obowiązek złożenia oświadczenia - na piśmie albo do protokołu rozprawy - czy i w jakim zakresie uznaje za konieczne uzupełniające przeprowadzenie dowodów, które zostały przeprowadzone przed jego wstąpieniem do składu. Z § 3 wynika, że sąd przeprowadza dowody wskazane w takim oświadczeniu, a odstąpić od tego można wyłącznie wtedy, gdy jest to niemożliwe z przyczyn niezależnych od sądu.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie wyłącznie wtedy, gdy dochodzi do zmiany osobowej składu orzekającego w toku już rozpoczętej rozprawy, a mimo to rozprawa jest prowadzona w dalszym ciągu, bez rozpoczynania jej od nowa. Przesłanką jest więc wcześniejsze zastosowanie art. 402 § 2a lub art. 404 § 2a KPK, które dopuszczają kontynuację rozprawy w zmienionym składzie. Obowiązek zarządzenia przerwy albo odroczenia rozprawy powstaje przed przystąpieniem do dalszych czynności dowodowych, a nie na dowolnym późniejszym etapie. Długość przerwy lub odroczenia ma być dostosowana do rzeczywistej potrzeby - przepis mówi o czasie niezbędnym, co oznacza, że w sprawie obszernej i wielotomowej może to być okres dłuższy niż w sprawie prostej.

Przykład

W sprawie o oszustwo sąd przesłuchał już kilkunastu świadków, gdy jeden z sędziów składu nie może dalej orzekać i zostaje zastąpiony przez innego sędziego. Sąd, zamiast prowadzić rozprawę od początku, kontynuuje ją w zmienionym składzie, ale przed dalszym przesłuchiwaniem świadków przewodniczący zarządza przerwę, aby nowy sędzia mógł przeczytać akta i protokoły dotychczasowych przesłuchań. Po przerwie nowy sędzia oświadcza do protokołu, że uznaje za konieczne ponowne przesłuchanie dwóch świadków, których zeznania budzą wątpliwości co do wiarygodności. Sąd przeprowadza te dowody ponownie, chyba że okaże się to niemożliwe, na przykład z powodu śmierci świadka lub trwałego braku możliwości ustalenia jego miejsca pobytu.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że nowy sędzia musi żądać powtórzenia wszystkich dowodów - art. 404b KPK pozwala mu wskazać jedynie wybrany zakres, a nawet stwierdzić, że uzupełnienie nie jest potrzebne. Drugim jest założenie, że oświadczenie sędziego ma charakter wyłącznie postulatywny; z § 3 wynika, że sąd co do zasady jest nim związany. Trzecim nieporozumieniem jest traktowanie niemożliwości przeprowadzenia dowodu szeroko - musi ona wynikać z przyczyn niezależnych od sądu, a nie z samej niedogodności organizacyjnej. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, ponieważ ocena skutków zmiany składu wymaga analizy konkretnych akt.