Art. 404a.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 404a Kodeksu postępowania karnego ma obecnie status jednostki uchylonej, co oznacza, że w tekście ustawy pozostał wyłącznie numer artykułu wraz z adnotacją "(uchylony)", bez jakiejkolwiek treści normatywnej. Ustawodawca zdecydował o usunięciu z systemu prawnego normy, która wcześniej znajdowała się pod tym oznaczeniem, i nie zastąpił jej w tym samym miejscu nową regulacją. Pusta jednostka redakcyjna jest zachowywana w tekście ustawy wyłącznie ze względów technicznych, aby nie naruszać numeracji pozostałych artykułów i aby nie dezorganizować odesłań zawartych w innych przepisach oraz w aktach wykonawczych. Z art. 404a KPK nie da się więc wyprowadzić żadnego uprawnienia, obowiązku ani zakazu dla sądu, prokuratora, oskarżonego czy innego uczestnika postępowania karnego. Powoływanie się na ten artykuł jako podstawę wniosku, zarzutu lub decyzji procesowej jest bezprzedmiotowe, ponieważ przepis ten nie zawiera normy prawnej.

Kiedy przepis ma zastosowanie

W obecnym stanie prawnym art. 404a KPK nie ma zastosowania do żadnej sytuacji procesowej, ponieważ uchylona jednostka redakcyjna nie reguluje niczego. Odniesienie do tego oznaczenia może mieć jedynie znaczenie historyczne, gdy analizuje się wcześniejsze brzmienie Kodeksu postępowania karnego lub porównuje kolejne nowelizacje procedury karnej. Znaczenie praktyczne pojawia się przede wszystkim wtedy, gdy czytelnik trafia na starsze pisma procesowe, komentarze, wzory dokumentów albo publikacje internetowe, które nadal odsyłają do uchylonego przepisu. W takiej sytuacji konieczne jest ustalenie, jaka regulacja obowiązuje aktualnie w danej materii, czyli sprawdzenie sąsiednich przepisów rozdziału dotyczącego przebiegu rozprawy głównej oraz przepisów przejściowych ustawy nowelizującej. Zasadą jest bowiem stosowanie prawa w brzmieniu obowiązującym w czasie dokonywania czynności procesowej, chyba że przepisy przejściowe stanowią inaczej.

Przykład

Obrońca przygotowuje wniosek dotyczący przebiegu rozprawy i korzysta ze wzoru pobranego z internetu, w którym jako podstawę prawną wskazano art. 404a KPK. Po sprawdzeniu aktualnego tekstu ustawy okazuje się, że przy tym artykule widnieje wyłącznie adnotacja "(uchylony)", co oznacza brak treści normatywnej. Obrońca musi zatem ustalić, który z obowiązujących przepisów Kodeksu postępowania karnego reguluje interesujące go zagadnienie, i to jego powołać w piśmie. Wskazanie uchylonej jednostki nie powoduje samo w sobie nieważności pisma, ale sąd oceni wniosek według jego rzeczywistej treści, a nie według błędnie podanej podstawy prawnej.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że skoro artykuł nadal figuruje w spisie treści ustawy, to jakoś "obowiązuje" - tymczasem numer bez treści nie tworzy normy. Drugim nieporozumieniem jest mylenie uchylenia z utratą mocy całego przepisu wskutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego; w obu przypadkach skutek jest podobny, lecz podstawa i data są inne. Trzecim błędem jest korzystanie z nieaktualnych publikacji bez sprawdzenia daty ich wydania oraz stanu prawnego na dzień czynności. Warto też pamiętać, że uchylenie przepisu nie zawsze oznacza likwidację instytucji procesowej - bywa, że została ona przeniesiona do innej jednostki redakcyjnej. W indywidualnej sprawie karnej warto skonsultować się z prawnikiem, który ustali aktualną podstawę prawną i ocenę skutków nowelizacji.