Art. 390.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 390 KPK przyznaje oskarżonemu prawo do obecności przy wszystkich czynnościach postępowania dowodowego. Jest to zasada dotycząca prowadzenia dowodów na rozprawie, w tym przesłuchań osób składających wyjaśnienia lub zeznania. Przepis przewiduje jednak możliwość czasowego nakazania oskarżonemu opuszczenia sali sądowej podczas przesłuchania współoskarżonego, świadka albo biegłego. Może to nastąpić wyjątkowo, gdy istnieje obawa, że obecność oskarżonego krępowałaby wypowiedź przesłuchiwanej osoby. W takich sytuacjach art. 390 KPK odsyła także do odpowiedniego stosowania art. 375 § 2 KPK.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Art. 390 KPK ma zastosowanie w toku postępowania dowodowego przed sądem, gdy oskarżony co do zasady może uczestniczyć w czynnościach. W odniesieniu do współoskarżonego, świadka lub biegłego decyzję o opuszczeniu sali podejmuje przewodniczący, jeżeli zachodzi wskazana w przepisie obawa oddziaływania krępującego. Przewodniczący może zamiast wyłączenia bezpośredniej obecności przeprowadzić przesłuchanie na odległość z jednoczesnym przekazem obrazu i dźwięku. W miejscu, z którego dana osoba składa wyjaśnienia albo zeznania, musi wówczas uczestniczyć referendarz sądowy, asystent sędziego lub urzędnik sądowy. Szczególne zasady dotyczą przesłuchania pokrzywdzonego w sprawach wskazanych w § 4, gdy pokrzywdzony złoży wniosek, a obecność oskarżonego mogłaby go krępować.

Przykład codziennego zastosowania

W sprawie o przestępstwo z użyciem przemocy pokrzywdzony ma zostać przesłuchany przed sądem. Pokrzywdzony wnosi o to, aby oskarżony nie przebywał na sali podczas jego przesłuchania, ponieważ jego obecność może utrudnić swobodne złożenie zeznań. Jeżeli spełnione są warunki z art. 390 § 4 KPK, przewodniczący zarządza opuszczenie sali przez oskarżonego, chyba że sprzeciwia się temu konieczność prawidłowych ustaleń faktycznych. Jeżeli pozwalają na to względy techniczne i organizacyjne, oskarżony może uczestniczyć w rozprawie z innego miejsca przy użyciu przekazu obrazu i dźwięku.

Częste nieporozumienia lub błędy

Nieprawidłowe byłoby uznanie, że oskarżony może być wyłączony z każdej czynności dowodowej według swobodnej decyzji sądu. W § 2 chodzi o wyjątkową sytuację i o konkretną obawę krępującego wpływu na współoskarżonego, świadka albo biegłego. Sam fakt, że przesłuchiwana osoba zna oskarżonego, nie został w przepisie wskazany jako samodzielna podstawa nakazania opuszczenia sali. W przypadku pokrzywdzonego § 4 wymaga zarówno rodzaju sprawy określonego w przepisie, jak i obawy oddziaływania krępującego oraz wniosku pokrzywdzonego, z zastrzeżeniem potrzeby prawidłowych ustaleń faktycznych. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem.