Art. 379.

Co stanowi przepis

Art. 379 KPK reguluje jeden z elementów tzw. powagi sądu, czyli zewnętrznej formy zachowania obowiązującej na sali rozpraw. Zgodnie z § 1, w chwili gdy sąd wchodzi na salę lub ją opuszcza, wszyscy obecni mają wstać. Obowiązek ten dotyczy każdego, kto znajduje się na sali: stron, obrońców i pełnomocników, oskarżyciela, świadków, biegłych, a także publiczności i dziennikarzy. Paragraf 2 rozszerza tę regułę na sytuacje w toku samej rozprawy - wstaje każda osoba, do której sąd się zwraca, oraz każda osoba, która sama przemawia do sądu. Przepis przewiduje jednocześnie wyjątek: przewodniczący składu może zwolnić daną osobę z obowiązku wstawania.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Norma z art. 379 KPK znajduje zastosowanie na rozprawie oraz na posiedzeniach jawnych prowadzonych przez sąd karny. Nie jest ona uzależniona od roli procesowej ani od tego, czy dana osoba jest zainteresowana wynikiem sprawy - liczy się sama obecność na sali. Obowiązek z § 2 aktualizuje się w konkretnym momencie: gdy sąd kieruje pytanie do świadka, gdy oskarżony składa wyjaśnienia, gdy obrońca zabiera głos. Zwolnienie z tego obowiązku należy do przewodniczącego i w praktyce udzielane jest wtedy, gdy stanie byłoby dla danej osoby uciążliwe, na przykład ze względu na stan zdrowia, wiek, niepełnosprawność lub długotrwałość czynności. Zwolnienie może mieć charakter jednorazowy albo dotyczyć całego przebiegu czynności.

Przykład

Na rozprawę jako świadek wezwana zostaje osoba starsza, poruszająca się o kulach. Gdy skład orzekający wchodzi na salę, wszyscy obecni wstają, a woźny sądowy ogłasza wejście sądu. Kiedy przewodniczący zaczyna zadawać świadkowi pytania, świadek próbuje się podnieść, jednak przewodniczący - powołując się na art. 379 § 2 KPK - zwalnia go z obowiązku wstawania i pozwala składać zeznania na siedząco. Takie zwolnienie nie osłabia w żaden sposób wartości zeznań ani nie wpływa na ich ocenę; jest wyłącznie kwestią porządkową i wyrazem zwykłej życzliwości wobec uczestnika postępowania.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że obowiązek wstawania dotyczy wyłącznie stron postępowania - w rzeczywistości obejmuje on wszystkich obecnych, w tym publiczność. Drugim jest przyjmowanie, że o zwolnieniu decyduje sama zainteresowana osoba; decyzję podejmuje przewodniczący, choć oczywiście można go o to poprosić. Trzecie nieporozumienie polega na traktowaniu art. 379 KPK jako przepisu określającego sankcje - sam ten artykuł ich nie przewiduje, a ewentualne konsekwencje niewłaściwego zachowania na sali wynikają z odrębnych regulacji o policji sesyjnej. Warto też pamiętać, że przepis dotyczy formy, a nie treści wypowiedzi, i nie ogranicza prawa do zabrania głosu. W indywidualnej sprawie, zwłaszcza gdy uczestnictwo w rozprawie wiąże się z ograniczeniami zdrowotnymi lub innymi wątpliwościami proceduralnymi, warto skonsultować się z prawnikiem.